آیا می توان مهریه را افزایش یا کاهش داد؟

مهریه در نظام حقوقی و خانواده ایرانی، فراتر از یک سنت مذهبی، به عنوان یک پشتیبان مالی و ابزاری برای برقراری تعادل در حقوق زوجین شناخته می شود. اما پرسش اساسی اینجاست که آیا توافقات ثانویه زوجین بر سر «کم یا زیاد کردن» این دین قانونی، از نگاه قانونگذار و دستگاه قضا معتبر است؟ در حالی که عرف جامعه تصور می کند «تراضی و رضایت طرفین» برای هر تغییری کافی است، نظام حقوقی ایران مرزهای مشخص و سخت‌گیرانه‌ای را برای حمایت از حقوق اشخاص ثالث و حفظ ماهیت عقد نکاح ترسیم کرده است.

در این مقاله، قصد داریم با نگاهی دقیق به آراء وحدت رویه و نظریات شورای نگهبان، به این چالش پاسخ دهیم که چرا مسیر «افزایش مهریه» با بن بست های قانونی روبروست، اما «کاهش» آن به سادگی امکان پذیر است. همچنین راهکارهای جایگزینی را معرفی خواهیم کرد که بدون درگیری با موانع قانونی، امنیت مالی مورد نظر زوجین را تامین می کنند.

آیا افزایش مهریه پس از عقد وجاهت قانونی دارد؟

در گذشته، بسیاری از زوجین به دفترخانه مراجعه می کردند و با تنظیم یک «اقرارنامه»، مهریه مندرج در قباله را مثلا از 50 سکه به 100 سکه افزایش می دادند. اما در سال 1388، شورای نگهبان طی یک نظریه اعلام کرد که مهریه شرعی، همان است که در زمان عقد نکاح تعیین شده است.

به دنبال آن، دیوان عالی کشور نیز رای صادر کرد که بر اساس آن:

• مهریه یک عقد تبعی است؛ یعنی وابسته به اصل ازدواج است.
• وقتی ازدواج سر گرفت و تمام شد، دیگر نمی توان مقدار آن را «به عنوان مهریه» زیاد کرد.
• بنابراین، اگر شما حتی با رضایت کامل شوهر، مهریه را افزایش دهید، این مقدار اضافی از نظر قانون «مهریه» محسوب نمی شود و امتیازات مهریه را ندارد.

چرا دادگاه ها مقدار اضافی را نمی پذیرند؟

اگر زوجه با سندِ افزایش مهریه به دادگاه برود و تقاضای توقیف اموال یا حکم جلب کند، دادگاه تنها نسبت به مقدار اولیه (مندرج در عقدنامه) حکم صادر می کند. دلایل این برخورد سخت گیرانه عبارتند از:

• جلوگیری از فرار مالیاتی و ثبت: ثبت مهریه های سنگین هزینه های ثبتی دارد و قانون اجازه نمی دهد افراد با دور زدن زمان عقد، تعهدات جدید ایجاد کنند.
• حقوق اشخاص ثالث: فرض کنید مردی به طلبکارانش بدهکار است. اگر او بتواند به راحتی مهریه همسرش را افزایش دهد، می تواند با این کار اموالش را به نام همسر از دسترس طلبکاران خارج کند. قانون برای جلوگیری از این سوء استفاده، افزایش مهریه را نامعتبر می داند.

تفاوت «تعهد مالی» با «مهریه»

نکته ظریف حقوقی اینجاست: قانون نمی گوید توافق شما برای پرداخت مالِ بیشتر به همسرتان «باطل» است؛ بلکه می گوید این مال دیگر «مهریه» نیست.

اگر در دفترخانه سندی برای افزایش مهریه تنظیم کنید: این سند در حکم یک «تعهد مالی مستقل» یا «هبه» است.

چگونه می توان مهریه را کم کرد یا بخشید؟

برخلاف افزایش مهریه، کاهش یا بخشش آن کاملا قانونی و از نظر اجرایی ساده تر است. زن به عنوان مالک مهریه، هر زمان که بخواهد می تواند از حق خود صرف نظر کند. این کار معمولا به دو روش انجام می شود:

1. ابراء ذمه: زن در دفترخانه اسناد رسمی اقرار می کند که ذمه شوهر را نسبت به مهریه بری کرده است. در این حالت، دین کلا از بین می رود و معمولا راه بازگشتی برای زن وجود ندارد.
2. هبه مهریه: زن مهریه خود را به شوهر هبه می کند. تفاوت این روش با ابراء در این است که در شرایط خاصی (تحت عنوان رجوع از هبه)، ممکن است زن بتواند دوباره مهریه خود را مطالبه کند، مگر اینکه حق رجوع را از خود سلب کرده باشد.

این نکته را باید عرض کرد که منظور از کم کردن آن نیست که در سند نکاحیه دست کاری ایجاد شود. بلکه کم کردن مهریه آن است که زوجه طلب خود را ابراء یا هبه کند. یا این که در قالب دیگر عقود قانون مدنی چون صلح مهریه را به نوعی بر شوهر خود ببخشد. و یا اینکه مقداری یا تمام مهریه را از شوهر خود مطالبه کند.

جایگزین های قانونی برای افزایش مهریه

از آنجا که افزایش مستقیم مهریه در سند ازدواج ممنوع است، زوجینی که قصد دارند امنیت مالی زن را افزایش دهند، باید از «قراردادهای موازی» استفاده کنند. این قراردادها در دادگاه به عنوان یک تعهد مالی معتبر شناخته می شوند:

• اقرارنامه ذمه: مرد در دفترخانه اقرار می کند که مبلغ معینی را به همسرش بدهکار است. این یک سند لازم‌الاجراست اما عنوان آن «مهریه» نیست، بلکه یک «بدهی مستقل» محسوب می شود.
• شرط ضمن عقد جدید: زوجین می توانند در یک سند رسمی جداگانه توافق کنند که در صورت بروز شرایط خاص (مثل طلاق یا فوت)، مبالغی به زوجه پرداخت شود.
• انتقال ملک یا دارایی: به جای افزایش عدد سکه ها در سند، زوج می تواند بخشی از اموال خود (مانند دانگ ساختمان یا زمین) را به صورت قطعی به نام همسرش منتقل کند.
• ایجاد عقد جدید: زوجین می توانند بر اساس عقود معین در قانون مدنی و یا قرارداد ذیل ماده 10 قانون مدنی تعهدی جدید ایجاد کنند. مثلا زوج مالی را در قالب عقد هبه به زوجه بدهد. همچنین در قالب عقد صلح این امکان وجود دارد تا زوجه مالی را به زوجه بدهد.

سخن پایانی

تغییر در میزان مهریه پس از عقد، مسیری است که یک طرف آن یعنی کاهش هموار و طرف دیگر آن یعنی افزایش با موانع قانونی روبروست. برای کاهش مهریه، مراجعه به دفترخانه و تنظیم سند بخشش کفایت می کند، اما برای افزایش آن، قانونگذار اجازه دست بردن در قباله ازدواج را نمی دهد.

بنابراین، اگر قصد دارید پشتوانه مالی همسر خود را تقویت کنید، به جای تلاش برای تغییر عدد مهریه، از قالب های حقوقی دیگر مانند انتقال ملک، صلح نامه یا اقرار به دین استفاده کنید تا در آینده با بن بست های قانونی و ابطال سند مواجه نشوید.

خدمات گروه وکلای حق وران

گروه وکلای حق وران پاسخگوی نیازهای شما در مسائل مختلف حقوقی از قبیل بهترین وکیل خانواده در تهران، بهترین وکیل ملکی در تهران و … می باشد. خدمات حق وران به صورت ارائه مشاوره حضوری، تلفنی، آنلاین می باشد.

مشاوره رایگان

اگر به دنبال دریافت اطلاعات بیشتر و پرسش و پاسخ یا وکلای حق وران هستید می توانید از لینک ( مشاوره رایگان) اقدام کنید.

مشاوره حضوری

برای مشاوره حضوری با گروه وکلای حق وران، می توانید با شماره های (۰۲۱۸۸۱۰۹۵۶۰) تماس بگیرید و وقت خود را رزرو کنید.

مشاوره حقوقی تلفنی و آنلاین

سریع ترین و بهترین راهکار برای حل مشکلات حقوقی و گرفتن راهکار مشاوره حقوقی است. تیم ما در طول روزهای کاری آماده پاسخگویی به شماست. با تماس با ما و یا رزرو وقت مشاوره، شما می توانید به صورت مستقیم با یک مشاور حقوقی ارتباط برقرار کنید. برای مشاوره باید از طریق لینک زیر (رزرو مشاور) اقدام به رزرو مشاوره نمایید. پس از پرداخت وجه مشاوره و دریافت شماره تماس وکیل، در اسرع وقت می توانید با وکیل مورد نظر ارتباط برقرار کنید.