اعتراض به حکم غیابی چگونه است؟

بسیاری از افراد زمانی که با یک حکم قطعی یا اجراییه دادگاه مواجه می شوند که از آن بی خبر بوده‌اند، تصور می کنند تمام درها به رویشان بسته شده و دیگر راهی برای تغییر نتیجه وجود ندارد. اما عدالت حکم می کند که هیچ کس بدون شنیده شدن دفاعیاتش محکوم نشود. قانونگذار ایران با پیش بینی نهادی به نام واخواهی»، این امکان را فراهم کرده است تا کسانی که به هر دلیل در جریان دادرسی حضور نداشته‌اند، بتوانند پرونده را به حالت اول برگردانده و از حق خود دفاع کنند. این حق قانونی چیست؟ چه مهلت هایی دارد؟ چگونه می تواند مانع از اجرای ناعادلانه یک حکم شود؟

منظور از واخواهی چیست؟

به زبان خیلی ساده، واخواهی یعنی اعتراض به حکم غیابی. اگر شخصی علیه شما شکایتی کرده باشد و شما در هیچ کدام از جلسات دادگاه شرکت نکرده باشید، لایحه ای نفرستاده باشید و حتی ابلاغیه دادگاه هم به دست شخص شما نرسیده باشد، رایی که صادر می شود غیابی است. واخواهی حقی است که به شما اجازه می دهد از دادگاه بخواهید پرونده را دوباره باز کند تا این بار حرف ها و دفاعیات شما را هم بشنود.

وقتی قاضی متوجه می شود که شما در دادگاه نبوده‌اید و صدایتان شنیده نشده، با قبول واخواهی، گویی زمان را به عقب برمی گرداند تا پرونده از نقطه صفر دوباره بررسی شود.

واخواهی یک طریق عادی اعتراض است:

در حقوق، اعتراض ها به دو دسته تقسیم می شوند:

• طرق فوق العاده: مثل اعاده دادرسی که شرایط بسیار سختی دارد.
• طرق عادی: مثل واخواهی و تجدیدنظر. واخواهی ساده ترین و مستقیم ترین راه برای به چالش کشیدن یک حکم است.

تفاوت «حکم» با «قرار» در واخواهی:

یک نکته بسیار مهم که باید بدانید این است که واخواهی فقط نسبت به احکام صادر می شود، نه قرارها.

• حکم: یعنی قاضی وارد دعوا شده و مثلا شما را به پرداخت پول محکوم کرده است.
• قرار: یعنی دادگاه به دلایل شکلی مثلا نقص مدارک پرونده را موقتا رد کرده است. بنابراین، واخواهی مخصوص زمانی است که دادگاه در غیاب شما، درباره حق یا ناحق بودن موضوع تصمیم قطعی گرفته است.

 ویژگی اثری واخواهی:

واخواهی دو اثر بسیار مهم دارد که آن را از سایر اعتراض ها متمایز می کند:

• اثر انتقالی: یعنی کل پرونده با تمام جزئیاتش از نو بررسی می شود. یعنی انتقال پیدا می کند به مرحله رسیدگی مجدد.
• اثر تعلیقی: یعنی به محض این که واخواهی شما قبول شود، هرگونه اقدام برای گرفتن مال یا اجرای حکم معلق و متوقف می شود تا تکلیف نهایی روشن شود.

از چه زمانی و تا کی وقت دارید به حکم اعتراض کنید؟

مهلت های قانونی:

قانونگذار دو بازه زمانی مشخص را برای واخواهی در نظر گرفته است:

• افراد مقیم ایران: 20 روز تمام.
• افراد مقیم خارج از کشور: 2 ماه تمام.

نقطه شروع محاسبه:

مهم ترین بخش این است که بدانیم این 20 روز از چه روزی شروع می شود؟

1. اگر ابلاغ واقعی باشد: یعنی حکم مستقیما به دست خود شما رسیده یا در سامانه ثنا مشاهده کرده‌اید؛ مهلت شما از فردای آن روز شروع می شود.
2. اگر ابلاغ قانونی باشد: یعنی حکم به بستگان شما داده شده، به دیوار محل سکونت چسبانده شده یا شما اصلا متوجه پیامک ثنا نشده باشید؛ در این صورت مهلت اعتراض شما تا زمانی که رسما از حکم مطلع شوید یا اجراییه به دستتان برسد، محفوظ باقی می ماند.

نحوه محاسبه روزها در حقوق:

در قانون آیین دادرسی مدنی، نحوه شمارش روزها یک فرمول خاص دارد:

• روز ابلاغ یعنی روزی که حکم را دریافت کردید و روز اقدام روزی که به دفاتر خدمات قضایی مراجعه می کنید جزء این 20 روز حساب نمی شوند.
• بنابراین، شما در واقع 22 روز فرصت دارید.
• اگر روز آخر مهلت شما با تعطیل رسمی برخورد کند، آن روز حساب نمی شود و اولین روز کاری بعد از تعطیلات، آخرین روز مهلت شما خواهد بود.

یک نکته حیاتی:

بسیاری فکر می کنند اگر چند سال از حکم گذشته باشد، دیگر نمی توان اعتراض کرد. اما در حکم غیابی، اگر ثابت کنید که ابلاغ واقعی صورت نگرفته، حتی پس از گذشت چندین سال هم حق دارید دادخواست واخواهی بدهید. در این شرایط، دادگاه ابتدا وضعیت اطلاع شما را بررسی می کند و اگر حق با شما باشد، پرونده را دوباره به جریان می اندازد.

چطور با اعتراض واخواهی، اجرای حکم را متوقف کنیم؟

یکی از بزرگترین مزیت های واخواهی، خاصیت توقیفی آن است. طبق قانون، همین که شما دادخواست واخواهی را در مهلت قانونی ثبت کنید و دادگاه آن را بپذیرد، اجرای حکم باید متوقف شود.

• اگر هنوز اجرای حکم شروع نشده باشد، متوقف می ماند. بنابراین به محض این که شما در مهلت قانونی دادخواست واخواهی را در دفتر خدمات قضایی ثبت کنید، سیستم قضایی اجازه صدور اجراییه را نمی دهد.
• اگر در مرحله اجرا باشد، تا زمانی که دادگاه دوباره به موضوع رسیدگی کند و رای جدید صادر شود، عملیات اجرایی همانند مزایده اموال یا برداشت از حساب متوقف می گردد. البته در برخی موارد ممکن است دادگاه از شما تامین یا وثیقه بخواهد.  وقتی شما واخواهی می کنید، دادگاه موظف است بلافاصله پس از تایید اعتراض شما در مهلت قانونی یا عذر موجه، قرار قبولی واخواهی صادر کند.

• توقف مزایده و برداشت: اگر مالی از شما توقیف شده باشد، آن مال در توقیف می ماند اما فروخته نمی شود. اگر قرار بود پولی از حساب شما برداشت شود، عملیات متوقف می شود تا تکلیف رای نهایی معلوم شود.

برای برنده شدن در دادگاه مجدد، چه مدارکی لازم دارید؟

در جلسه واخواهی، شما باید ثابت کنید که ادعای طرف مقابل اشتباه بوده است. مدارک لازم بسته به پرونده متفاوت است اما عموما شامل موارد زیر است:

• مدارک کتبی: رسیدهای پرداخت، قراردادها، اسناد مالکیت یا پیامک ها و چت هایی که ادعای شما را ثابت می کند.
• شهادت شهود: افرادی که از ماجرا اطلاع دارند و حاضرند در دادگاه سوگند یاد کنند.
• ارجاع به کارشناسی: درخواست از دادگاه برای بررسی دقیق تر موضوع توسط متخصص.
• دفاعیات حقوقی: نشان دادن این که رای قبلی با مواد قانونی تضاد داشته است.

اگر مهلت 20 روزه تمام شده باشد، راهی برای اعتراض هست؟

بله، قانونگذار راه فرار را نبسته است. اگر 20 روز تمام شده باشد، شما باید ثابت کنید که به یک عذر موجه نتوانستید اعتراض کنید. مواردی که قانونگذار آن ها را عذر موجه می داند در ماده 306 قانون آیین دادرسی مدنی وجود دارد که به شرح ذیل است:

1. بیماری سختی که مانع حرکت و اقدام شود.
2. حوادث غیر مترقبه مثل سیل، زلزله یا جنگ.
3. فوت یکی از والدین، همسر یا فرزندان.
4. در بازداشت بودن یا حبس.

مهم ترین مورد: عدم اطلاع از مفاد حکم (مثلا زمانی که پیامک ثنا به دست شما نرسیده یا حساب ثنا نداشته‌اید). در این صورت باید دادخواست واخواهی را همراه با دلیل دیر شدن، به دادگاه تقدیم کنید.

سخن پایانی

حکم غیابی به معنای پایان راه نیست، بلکه آغاز یک مسیر قانونی برای اصلاح اشتباهات و ارائه مدارکی است که پیش از این دیده نشده‌اند. همان طور که خواندید، واخواهی ابزاری قدرتمند است که می تواند حتی در مرحله اجرای احکام و مزایده اموال، ترمز قطار اجرا را بکشد و فرصتی دوباره برای بازنگری در پرونده ایجاد کند.

نکته کلیدی در موفقیت این مسیر، زمان سنجی دقیق و ارائه دلایل محکمه پسند است. چه در بازه 20 روزه باشید و چه بخواهید با عذر موجه پس از ماه ها اعتراض کنید، باید بدانید که دادگاه در مرحله واخواهی با دقت مضاعفی به ادله شما نگاه می کند. بنابراین، پیشنهاد می شود با تکیه بر اسناد و مدارک کافی قدم در این راه بگذارید تا از این فرصت طلایی برای بازگرداندن حق خود به بهترین شکل استفاده کنید. فراموش نکنید که قانون همیشه راهی برای شنیده شدن صدای غایبان پیش بینی کرده است، مشروط بر آن که آگاهانه و در زمان درست اقدام کنید.

خدمات گروه وکلای حق وران

گروه وکلای حق وران پاسخگوی نیازهای شما در مسائل مختلف حقوقی از قبیل بهترین وکیل مالیاتی در تهران و … می باشد. خدمات حق وران به صورت ارائه مشاوره حضوری، تلفنی، آنلاین می باشد.

مشاوره رایگان

اگر به دنبال دریافت اطلاعات بیشتر و پرسش و پاسخ یا وکلای حق وران هستید می توانید از لینک ( مشاوره رایگان) اقدام کنید.

مشاوره حضوری

برای مشاوره حضوری با گروه وکلای حق وران، می توانید با شماره های (۰۲۱۸۸۱۰۹۵۶۰) تماس بگیرید و وقت خود را رزرو کنید.

مشاوره حقوقی تلفنی و آنلاین

سریع ترین و بهترین راهکار برای حل مشکلات حقوقی و گرفتن راهکار مشاوره حقوقی است. تیم ما در طول روزهای کاری آماده پاسخگویی به شماست. با تماس با ما و یا رزرو وقت مشاوره، شما می توانید به صورت مستقیم با یک مشاور حقوقی ارتباط برقرار کنید. برای مشاوره باید از طریق لینک زیر (رزرو مشاور) اقدام به رزرو مشاوره نمایید. پس از پرداخت وجه مشاوره و دریافت شماره تماس وکیل، در اسرع وقت می توانید با وکیل مورد نظر ارتباط برقرار کنید.