نحوه ابطال و فسخ قرارداد ارفاقی

زمانی که یک تاجر با بحران ورشکستگی روبه‌رو می شود، قانون تجارت مسیری را به نام «قرارداد ارفاقی» پیش بینی کرده است. این قرارداد در واقع یک فرصت طلایی و نوعی «آشتی کنان» میان تاجر و طلبکاران است تا به جای فروش فوری اموال، به او مهلت داده شود تا دوباره فعالیت کند و بدهی هایش را بپردازد. اما این سکه یک روی دیگر هم دارد؛ همیشه این توافق به سرانجام نمی رسد. گاهی فریب کاری تاجر یا ناتوانی او در اجرای وعده هایش، طلبکاران را در وضعیتی سخت تر قرار می دهد. بنابراین شما باید نحوه ابطال و فسخ قرارداد ارفاقی را بدانید.

برای اجرای نحوه ابطال و فسخ قرارداد ارفاقی طرق مختلفی وجود دارد که در ادامه به آن ها می پردازیم.

قرارداد ارفاقی کجای کار است و چه زمانی «باطل» یا «فسخ» می شود؟

بعد از اینکه لیست طلبکاران تایید شد و قبل از اینکه اموال تاجر به حراج گذاشته شود، جلسه ای تشکیل می شود. اگر اکثریت طلبکاران موافقت کنند، قراردادی امضا می شود که به آن «ارفاقی» می گویند؛ یعنی طلبکاران به تاجر «ارفاق» کرده و به او مهلت می دهند. از این لحظه به بعد، تاجر از حالت ورشکستگیِ مطلق خارج شده و دوباره مدیریت کسب و کارش را به دست می گیرد.

چه زمانی بحث «ابطال» پیش می آید؟

ابطال مربوط به گذشته است. فرض کنید قرارداد امضا شده و همه خوشحال هستند، اما ناگهان کاشف به عمل می آید که این توافق از همان روز اول سمی و غیرقانونی بوده است. منظور آن است که از ریشه و بن قرارداد باطل بوده است. مثال: بعد از قرارداد، سندی پیدا می شود که نشان می دهد تاجر نیمی از موجودی حساب بانکی اش را به نام همسرش کرده تا به طلبکاران ندهد.

چه زمانی بحث «فسخ» پیش می آید؟

فسخ مربوط به اتفاقاتِ بعد از قرارداد است. در اینجا قرارداد در روز اول کاملا درست و قانونی بوده، اما در ادامه مسیر، تاجر به تعهداتش عمل نکرده است. مثال: در قرارداد آمده که تاجر باید هر 3 ماه یک بار مبلغی را به طلبکاران بدهد. 3 ماه اول می گذرد و خبری از پول نیست. 3 ماه دوم هم همین طور.

نتیجه حقوقی: در اینجا طلبکاران می گویند: «ما به پیمان خود پایبند بودیم، اما تاجر بد قولی کرد.» پس به دادگاه می روند و قرارداد را فسخ می کنند. یعنی به این توافق پایان می دهند.

ابطال قرارداد به دلیل پنهان کاری تاجر

یکی از رایج ترین دلایل از بین رفتن قرارداد ارفاقی، «تقلب» است. اگر بعد از امضای قرارداد، طلبکاران متوجه شوند که تاجر:

• بخشی از اموال یا پول هایش را پنهان کرده است تا به طلبکاران ندهد.
• بدهی های الکی و ساختگی به نام دوستانش درست کرده تا سهم طلبکاران واقعی کمتر شود. در این صورت، قرارداد «باطل» می شود. یعنی قانون فرض می کند که این قرارداد از روز اول اصلا وجود نداشته است؛ چون با فریبکاری امضا شده بود.

فسخ قرارداد به دلیل بد قولی: وقتی تاجر به وعده هایش عمل نمی کند

همیشه پای تقلب در میان نیست؛ گاهی تاجر صادق است اما نمی تواند یا نمی خواهد به قول هایش عمل کند. در قرارداد ارفاقی معمولا ذکر می شود که تاجر بدهی خود را در تاریخ های مشخصی پرداخت کند یا ضمانت های خاصی مثل چک یا سفته بیاورد. اگر تاجر:

• اقساط بدهی را در موعد مقرر پرداخت نکند.
• به تعهداتی که در متن قرارداد پذیرفته عمل نکند. در این حالت طلبکاران می توانند به دادگاه مراجعه کرده و تقاضای «فسخ» قرارداد را بکنند. فسخ یعنی پایان دادن به این فرصت دوباره، به دلیل بد قولی تاجر.

چطور برای از اعتبار انداختن قرارداد شکایت کنیم؟ (راهنمای دادگاه)

قدم اول: تشخیص نوع دادخواست: ابطال یا فسخ؟

قبل از رفتن به دفتر خدمات قضایی، باید تکلیف خود را روشن کنید. اگر مدرکی دارید که تاجر از اول دروغ گفته است، باید دادخواست «ابطال قرارداد ارفاقی» بدهید. اما اگر تاجر صادق بوده ولی حالا پول نمی دهد، باید دادخواست «فسخ قرارداد ارفاقی» بدهید. انتخاب اشتباه عنوان، باعث رد شدن شکایت شما می شود.

قدم دوم: مراجعه به دادگاه صالح

نکته بسیار مهم این است که شما نمی توانید به هر دادگاهی مراجعه کنید. مرجع رسیدگی به این دعوا، همان دادگاهی است که حکم ورشکستگی تاجر را صادر و قرارداد ارفاقی را تصدیق کرده است. حتی اگر تاجر الان در شهر دیگری زندگی می کند، باز هم باید به همان شعبه صادرکننده حکم اولیه مراجعه کنید.

قدم سوم: تنظیم دادخواست و مدارک لازم

شما باید به عنوان «خواهان» (شاکی)، دادخواستی علیه تاجر (خوانده) تنظیم کنید. مدارکی که باید ضمیمه کنید عبارتند از:

1. کپی قرارداد ارفاقی: همان قراردادی که در جلسه با حضور مدیر تصفیه امضا کردید.
2. دلایل و مدارک: اگر برای فسخ اقدام می کنید: گواهی عدم پرداخت اقساط یا شهادت شهود مبنی بر عدم اجرای تعهدات.
   • اگر برای ابطال اقدام می کنید: اسنادی که نشان دهد تاجر مالی داشته و پنهان کرده (مثل استعلام ثبتی یا بانکی جدید).
3. حکم ورشکستگی: کپی حکم اولیه ورشکستگی برای اثبات پرونده اصلی.

قدم چهارم: نقش ناظر یا مدیر تصفیه

در بسیاری از قراردادهای ارفاقی، یک نفر به عنوان «ناظر» انتخاب شده تا بر کارهای تاجر نظارت کند. قبل از شکایت، بهتر است از ناظر گزارش بگیرید. اگر ناظر تایید کند که تاجر تخلف کرده است، این گزارش مثل یک «تیر خلاص» در دادگاه عمل می کند و سرعت رسیدگی را به شدت بالا می برد.

قدم پنجم: رسیدگی نحوه ابطال و فسخ قرارداد ارفاقی در جلسه دادگاه 

در جلسه دادگاه، قاضی بررسی می کند که آیا واقعا تخلفی صورت گرفته یا خیر.

• در مورد فسخ: قاضی به تاجر فرصت می دهد تا توضیح دهد چرا اقساط را نداده. اگر عذر او موجه نباشد، حکم فسخ صادر می شود.
• در مورد ابطال: اگر ثابت شود تاجر تقلب کرده، قاضی نه تنها قرارداد را باطل می کند، بلکه معمولا پرونده را برای رسیدگی به جرم «ورشکستگی به تقلب» به دادسرای بخش کیفری می فرستد.

آثار فسخ چیست و تکلیف پول طلبکاران چه می شود؟

• بازگشت به وضعیت ورشکستگی و توقف فعالیت تاجر: تاجر دوباره به عنوان یک «ورشکسته تحت نظارت» شناخته می شود و مدیریت اموال او مجددا به دست مدیر تصفیه یا اداره تصفیه امور ورشکستگی می افتد.
• زنده شدن تمام طلب های قدیمی و از بین رفتن تخفیف ها: به محض اینکه قرارداد باطل یا فسخ شود، این تخفیف ها و مهلت ها همگی کان لم یکن می شوند. طلبکاران حق دارند دوباره برای 100 درصد طلب اولیه خود اقدام کنند.
• بررسی مجدد معاملات انجام شده در دوره قرارداد:
  • در ابطال: چون تاجر تقلب کرده، تمام معاملاتی که او از زمان امضای قرارداد ارفاقی تا لحظه ابطال انجام داده، در معرض ابطال قرار دارند، چرا که فرض بر این است که او با قصد فریب کار کرده است.
  • در فسخ: معمولا معاملاتی که تاجر در فاصله امضای قرارداد تا روز فسخ با دیگران (افراد با حسن نیت) انجام داده صحیح است، اما از لحظه فسخ به بعد، او دیگر حق معامله ندارد.
• تکلیف طلبکاران جدید: ممکن است تاجر در دوره ای که قرارداد ارفاقی برقرار بوده، با افراد جدیدی معامله کرده و به آن ها هم بدهکار شده باشد. در صورت فسخ یا ابطال:
  • طلبکاران قدیمی (قبل از ورشکستگی) و طلبکاران جدید (دوره قرارداد ارفاقی) با هم رقابت می کنند.
  • اموال باقی مانده تاجر بین همه آن ها (قدیم و جدید) تقسیم می شود، اما اولویت بندی ها طبق قانون تجارت مجددا توسط مدیر تصفیه تعیین می گردد.

اما تکلیف پول طلبکاران:

وقتی قرارداد باطل یا فسخ شود:

• همه چیز به حالت قبل از قرارداد برمی‌گردد.
• اگر در قرارداد تخفیفی به تاجر داده بودید (مثلا بخشیده بودید که فقط 70 درصد طلب را بدهد)، آن تخفیف از بین می رود و شما دوباره می توانید 100 درصد طلب خود را مطالبه کنید.
• اموال تاجر دوباره توسط قانون توقیف و برای تقسیم بین طلبکاران فروخته می شود.
• البته دقت کنید که کسانی که از تاجر ضمانت (مثل ضمانت شخص ثالث) گرفته بودند، باید حواسشان به وضعیت ضامن بعد از ابطال قرارداد باشد.

سخن پایانی

در نهایت باید به یاد داشت که قرارداد ارفاقی بر پایه «اعتماد» بنا شده است و قانون به هیچ عنوان اجازه نمی دهد که این اعتماد، ابزاری برای تضییع حقوق طلبکاران شود. فرقی نمی کند که با یک تاجر فریب کار روبه‌رو هستید که اموالش را پنهان کرده و یا با تاجری که صرفا در انجام قول هایش ناتوان بوده است؛ در هر دو صورت، جاده قانون برای بازگشت شما به حق و حقوقتان باز است.

توصیه می شود پیش از هر اقدامی در نحوه ابطال و فسخ قرارداد ارفاقی، مستندات خود را به دقت جمع آوری کنید و با کمک گزارش های «ناظر قرارداد»، مسیر دادگاه را کوتاه تر کنید. با از اعتبار افتادن این قرارداد، اگرچه تاجر دوباره به وضعیت ورشکستگی برمی‌گردد، اما طلبکاران این شانس را خواهند داشت که بدون تخفیف های اجباری و با نظارت مستقیم دادگاه، برای زنده کردن 100 درصدی طلب خود اقدام کنند. فراموش نکنید که در امور حقوقی، سرعت عمل در کنار آگاهی از تفاوت های ظریف «فسخ» و «ابطال»، کلید موفقیت شماست.

خدمات گروه وکلای حق وران

گروه وکلای حق وران پاسخگوی نیازهای شما در مسائل مختلف حقوقی از قبیل مشاوره فوری با وکیل اداره کار، بهترین وکیل ارث در تهران و … می باشد. خدمات حق وران به صورت ارائه مشاوره حضوری، تلفنی، آنلاین می باشد.

مشاوره رایگان

اگر به دنبال دریافت اطلاعات بیشتر و پرسش و پاسخ یا وکلای حق وران هستید می توانید از لینک ( مشاوره رایگان) اقدام کنید.

مشاوره حضوری

برای مشاوره حضوری با گروه وکلای حق وران، می توانید با شماره های (۰۲۱۸۸۱۰۹۵۶۰) تماس بگیرید و وقت خود را رزرو کنید.

مشاوره حقوقی تلفنی و آنلاین

سریع ترین و بهترین راهکار برای حل مشکلات حقوقی و گرفتن راهکار مشاوره حقوقی است. تیم ما در طول روزهای کاری آماده پاسخگویی به شماست. با تماس با ما و یا رزرو وقت مشاوره، شما می توانید به صورت مستقیم با یک مشاور حقوقی ارتباط برقرار کنید. برای مشاوره باید از طریق لینک زیر (رزرو مشاور) اقدام به رزرو مشاوره نمایید. پس از پرداخت وجه مشاوره و دریافت شماره تماس وکیل، در اسرع وقت می توانید با وکیل مورد نظر ارتباط برقرار کنید.