باید گفت در روابط اجتماعی و خانوادگی، بارها پیش می آید که شخصی قصد دارد مال خود را به دیگری ببخشد، اما در عین حال می خواهد این بخشش را به انجام یک کار یا تحقق یک هدف خاص منوط کند. در حقوق مدنی ایران، قرارداد «هبه» به طور پیش فرض یک قرارداد رایگان و بدون عوض است، اما قانونگذار این اجازه را داده است که با گنجاندن «شرط»، این قرارداد از حالت ساده خارج شده و ماهیتی پیچیده تر به خود بگیرد. در این مقاله به بررسی دقیق هبه مشروط، ضمانت اجراهای آن و نکاتی که مانع از تضییع حق بخشنده می شود، می پردازیم.
هبه مشروط چیست؟ آشنایی با بخشش به شرط کار
هبه مشروط نوعی از قرارداد هبه است که در آن انتقال مالکیت مال، با یک تعهد جانبی همراه می شود. بر اساس ماده 795 قانون مدنی، هبه عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجانا به دیگری تملیک می کند؛ اما وقتی کلمه «مشروط» به آن اضافه می شود، این رایگان بودن تحت تاثیر قرار می گیرد.
- معنی حقوقی و ماهیت: در هبه مشروط، بخشنده یا همان واهب به طرف مقابل یا همان متهب می گوید: «من این مال را به تو می دهم، به شرطی که تو هم فلان کار را انجام دهی». در اینجا انتقال مال انجام می شود، اما پایداری این انتقال به انجام آن شرط بستگی دارد.
- تفاوت با هبه معوض: در هبه معوض، شما در برابر چیزی که می بخشید، مال دیگری دریافت می کنید مثل معاوضه دو خودرو. اما در هبه مشروط، لزوما مالی دریافت نمی کنید، بلکه ممکن است انجام یک کار یا رفتاری خاص را شرط کنید.
- هدف از این نوع قرارداد: این روش معمولا برای اطمینان خاطر سالمندان یا والدینی استفاده می شود که می خواهند اموالشان را به فرزندان بدهند، اما نگران تامین مخارج زندگی یا پرستاری از خود در آینده هستند.
انواع شرط در قرارداد هبه؛ چه شرط هایی می توان گذاشت؟
شرطی که در هبه گذاشته می شود نباید «نامشروع»، «غیر مقدور» یا «خلاف مقتضای عقد» باشد. به طور کلی، شروط به سه دسته تقسیم می شوند:
- شرط فعل: پرکاربردترین نوع شرط است. واهب شرط می کند که متهب کاری را انجام دهد مثلا ساختمان را رنگ آمیزی کند. یا از انجام کاری خودداری کند مثلا تا 5 سال ملک را نفروشد. مثال رایج: «خانه را بخشیدم به شرطی که متهب هر ماه مبلغ معینی به خیریه کمک کند».
- شرط صفت: این شرط مربوط به ویژگی های مال یا خود فرد است. مثلا بخشیدن یک اسب اصیل به شرطی که در مسابقه پیشرو مقام اول را کسب کند. اگر صفت موجود نباشد، حق فسخ ایجاد می شود.
- شرط نتیجه: در این حالت، تحقق یک اثر حقوقی شرط می شود. مثلا «این زمین را به تو می بخشم به شرطی که وکالت بلاعزل برای فروش آپارتمانت را به من بدهی». به محض قبول هبه، آن وکالت هم برقرار می شود.
اگر طرف مقابل به شرط عمل نکرد، تکلیف مال چیست؟
یکی از چالش های اصلی زمانی است که گیرنده مال، پس از تصاحب آن، از انجام شرط خودداری می کند. قانون در اینجا از بخشنده حمایت می کند:
- مراحل الزام به شرط: ابتدا واهب باید از طریق مراجع قانونی که همان ارسال اظهارنامه و سپس دادخواست است. اجبار متهب به انجام شرط را بخواهد.
- حق فسخ (برهم زدن قرارداد): طبق ماده 239 قانون مدنی، اگر اجبار متهب به انجام شرط ممکن نباشد و فرد دیگری هم نتواند آن کار را انجام دهد. بخشنده حق دارد قرارداد را فسخ کرده و مال را پس بگیرد.
- تلف شدن مال: اگر متهب شرط را انجام ندهد و در این فاصله مال را فروخته یا از بین برده باشد، در صورت فسخ، باید قیمت روز آن مال را به بخشنده برگرداند.
آیا هبه مشروط هم قابل پس گرفتن است؟
در هبه معمولی، واهب تقریبا هر زمان که بخواهد به جز در موارد خاص مثل هبه به والدین یا تغییر در مال می تواند از بخشش رجوع کند. اما در هبه مشروط، معادلات کمی تغییر می کند:
- حق رجوع در هبه های فامیلی: اگر هبه به پدر، مادر یا فرزند باشد، کلا قابل رجوع نیست، چه مشروط باشد چه نباشد.
- تاثیر انجام شرط بر لزوم عقد: اگر هبه به فردی غریبه باشد و او شرط را انجام داده باشد، برخی حقوقدانان معتقدند که دیگر بخشنده نمی تواند به راحتی «رجوع» کند؛ زیرا متهب بابت این هبه، هزینه یا تلاشی (انجام شرط) متحمل شده است و پس گرفتن مال در این حالت خلاف عدالت است.
- شرط عدم رجوع: می توان در قرارداد هبه مشروط قید کرد که واهب حق رجوع خود را به طور کلی اسقاط (باطل) کرده است تا امنیت خاطر بیشتری برای گیرنده ایجاد شود.
نکات مهم در نوشتن قرارداد هبه مشروط برای جلوگیری از کلاهبرداری
برای اینکه در آینده دچار مشکلات اثبات در دادگاه نشوید، این نکات را جدی بگیرید:
- دقت در ثبت کتبی: هبه های شفاهی بزرگترین منبع پرونده های قضایی هستند. حتما قرارداد را به صورت کتبی تنظیم کنید و شرط را صراحتا در آن بنویسید.
- تعیین مدت برای انجام شرط: حتما قید کنید که متهب تا چه زمانی فرصت دارد شرط را انجام دهد مثلا تا 6 ماه پس از تحویل مال.
- ذکر جزئیات دقیق مال: هبه زمانی کامل می شود که مال به دست گیرنده برسد. در قرارداد قید کنید که مال تحویل داده شد تا بعدا ادعایی مبنی بر عدم تحقق هبه مطرح نشود.
- استفاده از داور: در قرارداد قید کنید که در صورت اختلاف در انجام شرط، نظر یک شخص ثالث (داور) یا وکیل مرضی الطرفین ملاک خواهد بود تا از رفت و آمدهای طولانی به دادگاه جلوگیری شود.
سخن پایانی
هبه مشروط راهکاری قانونی برای کسانی است که می خواهند ضمن بخشندگی، بر سرنوشت مال خود نظارت داشته باشند یا خدمتی متقابل دریافت کنند. با این حال، مرز میان «بخشش» و «قراردادهای معاوضی» در این حالت بسیار باریک است. آگاهی از اینکه چگونه شرط را بنویسید که ضمانت اجرای فسخ داشته باشد، کلید امنیت حقوقی شماست. پیشنهاد می شود قبل از امضای هرگونه هبه= نامه، به ویژه در مورد املاک، حتماً با یک مشاور حقوقی مشورت کنید تا از پایداری یا امکان بازگشت مال اطمینان حاصل کنید.
خدمات گروه وکلای حق وران
گروه وکلای حق وران پاسخگوی نیازهای شما در مسائل مختلف حقوقی از قبیل بهترین وکیل وقف تهران، بهترین وکیل ملکی در تهران و … می باشد. خدمات حق وران به صورت ارائه مشاوره حضوری، تلفنی، آنلاین می باشد.
مشاوره رایگان
اگر به دنبال دریافت اطلاعات بیشتر و پرسش و پاسخ یا وکلای حق وران هستید می توانید از لینک ( مشاوره رایگان) اقدام کنید.
مشاوره حضوری
برای مشاوره حضوری با گروه وکلای حق وران، می توانید با شماره های (۰۲۱۸۸۱۰۹۵۶۰) تماس بگیرید و وقت خود را رزرو کنید.
مشاوره حقوقی تلفنی و آنلاین
سریع ترین و بهترین راهکار برای حل مشکلات حقوقی و گرفتن راهکار مشاوره حقوقی است. تیم ما در طول روزهای کاری آماده پاسخگویی به شماست. با تماس با ما و یا رزرو وقت مشاوره، شما می توانید به صورت مستقیم با یک مشاور حقوقی ارتباط برقرار کنید. برای مشاوره باید از طریق لینک زیر (رزرو مشاور) اقدام به رزرو مشاوره نمایید. پس از پرداخت وجه مشاوره و دریافت شماره تماس وکیل، در اسرع وقت می توانید با وکیل مورد نظر ارتباط برقرار کنید.
دیدگاه کاربران
تا کنون دیدگاهی ثبت نشده است.
اولین نفری باشید که دیدگاه خود را ثبت میکند!