خسارات قابل مطالبه در حقوق ایران مشخص است و می توان در این موارد از زیان زننده مطالبه خسارت کرد. این خسارات ممکن است مادی یا معنوی باشد. که قانونگذار برای هر یک از آنان شرایطی را مشخص کرده است. برای این که خسارتی را مطالبه کنیم باید شرایطی مثل وجود قرارداد، نقض قرارداد، اثبات ضرر و غیره موجود باشد.
طرق جبران خسارت مختلف است. مثلا ممکن است در قرارداد وجه التزامی باشد. یا به صورت پرداخت خسارت باشد. با ما همراه باشید که به تفکیک به نحوه و طرق جبران خسارت بپردازیم.
خسارت قابل مطالبه یعنی چه؟
اگر بخواهیم با این عنوان بهتر آشنا شویم باید معنای لغوی آن را درک کنیم. خسارت در لغت یعنی آسیب، ضرر، جریمه و غرامت می باشد. این امر به عنوان یک قاعده می باشد و هر انسان عاقلی این امر را درک می کند و می داند که اگر به دیگران یا وسایل مربوط و یا هر آنچه به افراد منسوب شود آسیب زند باید جبران کند. و از پس هزینه آن برآید. آسیب به دیگران ممکن است بر اثر فعل و یا ترک فعل باشد.
اکثریت آسیب ها بر اثر فعل و یا همان انجام عملی باشد. مثلا فردی با پرتاب سنگی به پنجره های خانه ای باعث شکستن آن ها می شود و باید جبران خسارت کند. اما ترک فعل چگونه رخ می دهد؟ به عنوان مثال غریق نجات استخری محل کار خود را رها می کند و فردی غرق می شود که در اینجا غریق نجات مسئول است.
خسارت قابل مطالبه در این موارد تداعی می شود. و در عناوین ذیل با این عنوان آشنا می شویم.
انواع خسارت
وقتی در مورد خسارات قابل مطالبه در کتب حقوقی ایران سیر می کنیم متوجه می شویم که 4 نوع خسارت مادی، معنوی، مستقیم و غیر مستقیم موجود است.
- خسارت مادی یعنی می توان میزان خسارت را به راحتی با نظر کارشناسی برآورد کرد. مثلا وقتی ماشینی آسیب می بیند می توان با رجوع به کارشناس مقدار آسیب را تعیین کرد.
- خسارت معنوی همان آسیب های روحی و روانی و عاطفی است که قابل اندازه گیری نیست و با طرقی مثل عذرخواهی رفع می شود.
- خسارات مستقیم همان طور که مشخص است بی واسطه به علت فعل یا ترک فعل صورت می گیرد.
- خسارات غیر مستقیم همان خسارت های ممکن الحصول می باشد که در اثر یک عاملی غیر مستقیم باعث ضرر می شود.
انواع خسارات قابل مطالبه در ایران
خسارات قابل مطالبه در حقوق ایران در 5 عنوان میسر می باشد و می توان آن را دریافت کرد. افراد جامعه باید از این عناوین مطلع باشند. چرا که نحوه مطالبه آنان متفاوت می باشد و هر کدام قواعد مخصوص به خود را دارد؛ بنابراین برای رسیدن به مرحله ثبوت باید شرایطی وجود داشته باشد. با ما همراه باشید تا انواع خسارات قابل مطالبه در حقوق ایران به بحث و تفسیر بپردازیم.
الف) خسارت قراردادی
همان طور که از نام این خسارت مشخص است زمانی رخ می دهد که قراردادی عمل نشود و مفاد آن رعایت نگردد. حال در اثر این نوع خسارت ممکن است خسارات متعددی مثل خسارت روحی، روانی، ضرر و زیان مالی و امثالهم به بار آید. در این حالت شما می توانید مطالبه خسارت کنید. بنابراین خسارت قراردادی در اثر نقض قرارداد به وجود می آید.
دو راه حل برای جبران خسارت قراردادی وجود دارد.
- قراردادن وجه التزام در قرارداد: مثلا در قراردادی ذکر می شود که اگر فروشنده کالا را در زمان مشخص به خریدار تسلیم نکند باید فلان مبلغ را به خریدار بدهد. ماده 230 قانون مدنی در این مورد بیان می کند: اگر در ضمن معامله شرط شده باشد که در صورت تخلف، متخلف مبلغی به عنوان خسارت تادیه نماید، حاکم نمیتواند او را به بیشتر یا کمتر از آن چه که ملزم شده است محکوم کند.
- خسارت تاخیر تادیه: به عنوان مثال در قولنامه ذکر شود که اگر هر یک از طرفین قرارداد را فسخ کند باید 10 درصد از ثمن معامله را پرداخت کند. یا مثلا در قرارداد پیش فروش ساختمان ذکر شود که اگر پیش فروشنده در تاریخ مقرر ساختمان را آماده نکند باید به ازای هر روز تاخیر مبلغ 500/000 تومان به پیش خریدار بدهد.
-
- خسارت قراردادی دو حالت وجود دارد که از آن ها به وحدت مطلوب و تعدد مطلوب یاد می شود. وحدت مطلوب: به این مثال دقت کنید. مراسم عروسی رستورانی با قراردادی ملزم می شود که مقدار 300 غذا در تاریخ معین مهیا کند. اگر این فرد غذا را مهیا نکند چه می شود؟ در این حالت تنها وجه التزام را باید دریافت کرد. چرا که فرد متعهد دیگر نمی تواند در تاریخ دیگری غذا را مهیا کند زیرا این عنوان قرارداد سالبه به انتفاء موضوع است. تعدد مطلوب: مثال: قرارداد پیش فروش ساختمان ذکر شود که اگر پیش فروشنده در تاریخ مقرر ساختمان را آماده نکند باید به ازای هر روز تاخیر مبلغ 500/000 تومان به پیش خریدار بدهد. در اینجا هم می توان وجه التزام و هم خسارت تاخیر تادیه را دریافت کرد.
شما می توانید جهت کسب اطلاعات بیشتر به عناوین ذیل مراجعه فرمایید:
نمونه دادخواست مطالبه خسارت تاخیر تادیه ناشی از تاخیر در پرداخت ثمن قراردادی
ماده 120 قانون آیین دادرسی مدنی
ب) خسارت قانونی
باید گفت خسارت قانونی یعنی مواردی که موضوع تعهد موارد غیر نقد باشد. بنابراین در این موارد ضمانت های بانکی برای خسارت مد نظر نیست. پس هر تعهد نقدی به هر میزان و به هر علت که باشد را شامل نمی شود. وقتی در موارد غیر نقد تعهد انجام نگیرد متعهدله می تواند مطالبه خسارت کند. حال این خسارت ممکن است به علت عدم انجام تعهد باشد یا به علت تاخیر در انجام تعهد باشد که متعهدله می تواند اثبات و خسارت خود را دریافت کند.
ماده 515 قانون آیین دادرسی مدنی در این مورد می گوید: خواهان حق دارد ضمن تقدیم دادخواست یا در اثنای دادرسی و یا به طور مستقل جبران خسارات ناشی از دادرسی یا تاخیر انجام تعهد یا عدم انجام آن را که به علت تقصیر خوانده نسبت به اداء حق یا امتناع از آن به وی وارد شده یا خواهد شد، همچنین اجرتالمثل را به لحاظ عدم تسلیم خواسته یا تاخیر تسلیم آن از باب اتلاف و تسبیب از خوانده مطالبه نماید.
همچنین حسب ماده فوق اجرت المثل هم با شرط عدم تسلیم خواسته یا تاخیر تسلیم آن از باب اتلاف و تسبیب مطالبه کند.
ج) خسارت دادرسی
ماده 519 قانون آیین دادرسی مدنی بیان می کند: خسارات دادرسی عبارتست از هزینه دادرسی و حق الوکاله وکیل و هزینه های دیگری که به طور مستقیم مربوط به دادرسی و برای اثبات دعوا یا دفاع لازم بوده است از قبیل حق الزحمه کارشناسی و هزینه تحقیقات محلی.
د) خسارت ممکن الحصول
منافع ممکن الحصول یعنی مقتضی ذات آن ها به وجود می آید و منتظر ثمره آن هستیم. به این رای که در سال 94 صادر شده دقت کنید. تا بهتر با این عنوان آشنا شوید: عدم استفاد از تاکسی در مهلت توقیف و تعمیر آن، که به علت تصادف با وسیله نقلیه دیگر ایجاد شده است، از مصادیق منافع ممکن الحصول بوده و خسارت مربوطه از مقصر حادثه قابل مطالبه است. حال در اینجا اگر فرد مدعی شود که با تاکسی خود بعد از ظهرها فعل دیگری انجام می دهد و الان به علت نبود تاکسی نمی تواند این کار را کند، نمی توان پذیرفت و در این مورد حکم به پرداخت منافع ممکن الحصول نمی دهند. مستند به تبصره 2 ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری می باشد.
ه) خسارت معنوی
این نوع از خسارات همان طور که از نامشان پیداست تنها جنبه معنوی دارند. یعنی وصف معنوی ندارند، به عنوان مثال صدمه به روح و روان و شخصیت و آبرو و حیثیت فرد وارد می شود. مثلا در پرونده های تهمت این موارد پیدا می شود. علی القاعده در این موارد جبران خسارت به صورت مالی میسر نیست. فرد باید از زیان دیده عذرخواهی کند. گاها دادگاه حکم محکومیت را به عنوان تنبیه در جراید نشر می دهد تا به نحوی آن ضرر و زیان هر چند کم جبران شود. مستند به تبصره 1 ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری می باشد.
شرایط مطالبه خسارت چیست؟
شرایط مطالبه خسارت حسب نوع خسارت متفاوت است. مثلا در موارد تعهدات قراردادی باید قراردادی باشد و فرد مفاد آن را نقض کرده باشد. یعنی باید ما شاهد عدم اجرای تعهد باشیم. یا خسارت دادرسی باید دادرسی صورت گرفته باشد تا بتوان طرح دعوا کرد که این موارد جزء امورات واضح است. اما باید شرایط و ارکانی باشد:
- وجود قرارداد الزام آور: باید قراردادی موجود باشد البته به شرطی که قرارداد صحیح باشد یعنی موارد مذکور در ماده 190 قانون مدنی موجود باشد.
- نقض قرارداد: این نقض ممکن است کلی یا جزئی باشد. یعنی ممکن است کل قرارداد رعایت نشود و یا ممکن است یک مفاد از آن رعایت نشود.
- ورود ضرر و اثبات رابطه سببیت میان نقض و ضرر وارده: زیان دیده باید اثبات کند که ضرر وارده باعث خسارت و از بین رفتن منافع شده است. همچنین باید اثبات کند که این نقض قرارداد باعث ایجاد ضرر شده است.
- قطعی بودن خسارت: متضرر باید قطعی بودن ضرر را اثبات کند.
روش های جبران خسارت
- اولین راهکار برای جبران خسارت تعیین وجه التزام می باشد. در این حالت طرفین برای جبران خسارت مبلغی را معین می کنند تا اگر خسارتی به بار آید به این طریق جبران کنند.
- دومین روش اعاده وضعیت سابق است. در این روش عامل زیان باید به حالت قبل برگرداند. که از این طریق به جبران عینی یاد می شود. به عنوان مثال در تصادف عامل زیان خودرو متضرر را تعمیر می کند و خودرو را به حالت قبل بر می گرداند.
- روش سوم پرداخت خسارت است. از این عنوان به جبران بدل هم یاد می شود. در این موارد نمی توان حالت سابق را اعاده کرد و یا اگر هم بتوان این کار را انجام داد دیگر ارزش ندارد. به عنوان مثال در خسارات بدنی یا زمانی که با وحدت مطلوب رو به رو هستیم اعاده وضعیت بی معناست و باید بدل آن داده شود.
سخن پایانی
این قاعده را هر فردی می داند که اگر خسارتی وارد کند باید آن را جبران کند. اما همان طور که عرض شد خسارت تنها محصور به آسیب و ضرر وارده نیست. بلکه مطالبه خسارت شامل خسارت ممکن الحصول هم می شود. خسارت معنوی را هم در بر می گیرد. خسارت دادرسی را هم می توان دریافت کرد.
این نکته را از یاد مبرید که برای مطالبه خسارت باید شرایطی باشد که شما می توانید به وکیل متخصص مراجعه فرمایید تا بهترین نتیجه را دریافت کنید.
خدمات گروه وکلای حق وران
گروه وکلای حق وران پاسخگوی نیازهای شما در مسائل مختلف حقوقی از قبیل وکیل حقوقی تهران، وکیل کیفری تهران و … می باشد. خدمات حق وران به صورت ارائه مشاوره حضوری، تلفنی، آنلاین می باشد.
مشاوره رایگان
اگر به دنبال دریافت اطلاعات بیشتر و پرسش و پاسخ یا وکلای حق وران هستید می توانید از لینک ( مشاوره رایگان) اقدام کنید.
مشاوره حضوری
برای مشاوره حضوری با گروه وکلای حق وران، می توانید با شماره های (۰۲۱۸۸۱۰۹۵۶۰) تماس بگیرید و وقت خود را رزرو کنید.
مشاوره حقوقی تلفنی و آنلاین
سریع ترین و بهترین راهکار برای حل مشکلات حقوقی و گرفتن راهکار مشاوره حقوقی است. تیم ما در طول روزهای کاری آماده پاسخگویی به شماست. با تماس با ما و یا رزرو وقت مشاوره، شما می توانید به صورت مستقیم با یک مشاور حقوقی ارتباط برقرار کنید. برای مشاوره باید از طریق لینک زیر (رزرو مشاور) اقدام به رزرو مشاوره نمایید. پس از پرداخت وجه مشاوره و دریافت شماره تماس وکیل، در اسرع وقت می توانید با وکیل مورد نظر ارتباط برقرار کنید.
دیدگاه کاربران
تا کنون دیدگاهی ثبت نشده است.
اولین نفری باشید که دیدگاه خود را ثبت میکند!