حق تالیف در قانون ما موجود و مورد حمایت قانونگذار است. منظور از حق تالیف همان حقوقی است که مولف بر آثار خود دارد. مثلا فردی که زحمت می کشد و اثری را ایجاد می کند یا کتابی را می نویسد یا متنی را ترجمه می کند نسبت به آن حساس می باشد. اکثر این افراد از این راه امرار معاش می کنند. حال اگر فردی آید و از این حق استفاده کند تکلیف چیست؟ آیا می توان از این فرد شکایت کرد؟ ضمانت اجرایی در این مورد وجود دارد؟
باید گفت بله ضمانت اجرا در این مورد وجود دارد. قانونی تحت عنوان قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان موجود است که از این افراد حمایت می کند. البته برای این که این افراد تحت حمایت قانونگذار درآیند باید شرایطی را داشته باشند که در این مقاله به آن ها اشاره می شود.
مولف کیست و چه حقوقی دارد؟
همان طور که می دانید منظور از حق تالیف یا حق مولف این است که مولف بر روی اثر خود حقی دارد یا بهتر است بگوییم بر روی اثر خود حکم فرمایی می کند. علی القاعده هر کس که اثری را خلق می کند برای آن اثر ارزش خاصی قائل است. و در اکثر مواقع منبع درآمد فرد از این راه می باشد. این اثر ممکن است تالیف یا ترجمه متنی باشد، ساخت مجسمه ای باشد، طراحی با نقاشی باشد یا دیگر آثار هنری باشد. که مثال های گوناگونی می توان برای آن بیان کرد که شما بر تمامی آن ها واقفاید.
ماده 1 قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان در این مورد و تعریف حق تالیف بیان می کند: از نظر این قانون به مولف و مصنف و هنرمند “پدیدآورنده” و به آنچه از راه دانش یا هنر و یا ابتکار آنان پدید می آید. بدون در نظر گرفتن طریقه یا روشی که در بیان و یا ظهور و یا ایجاد آن به کار رفته “اثر” اطلاق می شود.
حسب ماده 3 قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان: حق تالیف شامل حق انحصاری نشر و پخش و عرضه و اجرای اثر و حق بهرهبرداری مادی و معنوی از نام و اثر او است. همچنین باید گفت که حقوق معنوی محدودیت ندارد. یعنی شامل محدودیت زمانی و مکانی نیست.
چه آثاری مشمول این قانون می شود؟
حسب ماده 2 قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان:
- کتاب و رساله و جزوه و نمایشنامه و هر نوشته دیگر علمی و فنی و ادبی و هنری.
- شعر و ترانه و سرود و تصنیف که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد.
- اثر سمعی و بصری به منظور اجراء در صحنه های نمایش یا پرده سینما یا پخش از رادیو یا تلویزیون که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد.
- اثر موسیقی که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد.
- نقاشی و تصویر و طرح و نقش و نقشه جغرافیایی ابتکاری و نوشته ها و خط های تزئینی و هرگونه اثر تزئینی و اثر تجسمی که به هر طریق و روش به صورت ساده یا ترکیبی به وجود آمده باشد.
- هرگونه پیکره (مجسمه).
- اثر معماری از قبیل طرح و نقشه ساختمان.
- اثر عکاسی که با روش ابتکاری و ابداع پدید آمده باشد.
- اثر ابتکاری مربوط به هنرهای دستی یا صنعتی و نقشه قالی و گلیم.
- اثر ابتکاری که بر پایه فرهنگ عامه (فولکلور) یا میراث فرهنگی و هنری ملی پدید آمده باشد.
- اثر فنی که جنبه ابداع و ابتکار داشته باشد.
- هرگونه اثر مبتکرانه دیگر که از ترکیب چند اثر از اثرهای نامبرده در این فصل پدید آمده باشد.
اثر مشترک در حق مولف اثر دارد؟
اثر مشترک همان طور که از نامش پیداست مربوط به دو یا چند نفر می باشد. که ممکن است این اثر را با قصد قبلی ایجاد کردهاند یا طوری نگاشتهاند که امکان تمیز و جدا و تفکیک وجود نداشته باشد. ماده 6 قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان بیان می کند: اثری که با همکاری دو یا چند پدیدآورنده بهوجود آمده باشد و کار یکایک آنان جدا و متمایز نباشد اثر مشترک نامیده می شود و حقوق ناشی از آن حق مشاع پدیدآورندگان است. همچنین حسب تبصره ماده 12: میزان استفاده از این حق و حمایت قانونگذار از آن ها به مدت 50 سال پس از مرگشان است.
مدت حمایت از حق مادی مولف
طبق اصلاح قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان در سال 88 قانونگذار مدت حمایت خود را 50 سال اعلام می کند. منظور از این 50 سال چیست؟ منظور این است که حق تالیف همانند دیگر حقوق موجود در قانون قابلیت نقل و انتقال را دارد. یعنی هر ویژگی که دیگر حقوق دارد این حق تالیف هم دارا می باشد. بنابراین حسب مورد این حق مولف را می توان انتقال داد، می توان به فروش رساند، به ارث می رسد و غیره. حال زمانی که این قانون به ارث رسید تا 50 سال تحت حمایت قانونگذار است. این مقدار در اثر مشترک نیز به مدت 50 سال است.
ممکن است برای شما سوال پیش آید که اگر فردی وارث نداشته باشد تکلیف چیست؟ این مورد حاکم اسلامی وارد عمل می شود و تمامی حق و حقوق را برای منافع عمومی به کار می گیرد.
اگر کسی اثری را سفارش دهد؛ مثلا بیان کند فلان اثر را برای من ترجمه کن در این صورت حسب ماده 13 قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان: تا سی سال از تاریخ پدید آمدن اثر متعلق به سفارش دهنده است مگر آن که برای مدت کمتر یا ترتیب محدودتری توافق شده باشد.
همچنین دو مورد وجود دارد که تا مدت 30 سال مورد حمایت قانونگذار است: اثرهای سینمائی یا عکاسی، هرگاه اثر متعلق به شخص حقوقی باشد و یا حق استفاده از آن به شخص حقوقی واگذار شود.
شما می توانید جهت کسب اطلاعات بیشتر به عناوین ذیل مراجعه کنید:
مجازات فرار مالیاتی در حقوق ایران
ماده 616 قانون آیین دادرسی کیفری
ماده 53 قانون آیین دادرسی کیفری
حقوق مادی چه زمان مورد حمایت قانونگذار است؟
حق تالیف زمانی مورد حمایت قانونگذار است که برای اولین بار در ایران به انتشار رسد و قبل از آن در هیچ کشوری به انشار نرسیده باشد. همچنین باید گفت تفاوتی ندارد که اثر مد نظر ایرانی باشد یا غیر ایرانی باشد؛ مهم این است که برای اولین بار در ایران به چاپ رسد. بنابراین اگر شما اثر خود را به ثبت نرسانید نبایسد این انتظار را داشته باشید که مورد حمایت قانونگذار قرار گیرید.
حسب ماده 22 قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان: حقوق مادی پدیدآورنده موقعی از حمایت این قانون برخوردار خواهد بود. که اثر برای نخستین بار در ایران چاپ یا پخش یا نشر یا اجرا شده باشد و قبلا در هیچ کشوری چاپ یا نشر یا پخش و یا اجرا نشده باشد.
نقل و انتقاد، مخالف حق مولف است؟
علی القاعده نقد و انتقاد باعث پیشرفت انسان می شود. اما این انتقادات باید به نحوی باشد که باعث آسیب رساندن و توهین به نویسنده نشود. همچنین نقل باید به گونه ای اعمال شود که سرقت ادبی محسوب نشود. قانونگذار در ماده 7 قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان بیان می کند: نقل از اثرهایی که انتشار یافته است. و استناد به آن ها به مقاصد ادبی و علمی و فنی و آموزشی و تربیتی و به صورت انتقاد و تقریظ با ذکر ماخذ در حدود متعارف مجاز است. تبصره: ذکر ماخذ در مورد جزوههایی که برای تدریس در موسسات آموزشی توسط معلمان آن ها تهیه و تکثیر می شود. الزامی نیست مشروط بر این که جنبه انتفاعی نداشته باشد.
مجازات و تخلفات
- اگر کسی به نام خود یا به نام پدیدآورنده بدون اجازه او و یا عالما عامدا به نام شخص دیگری غیر از پدیدآورنده نشر یا پخش یا عرضه کند. به حبس تادیبی از شش ماه تا 3 سال محکوم خواهد شد.
- هر کس بدون اجازه ترجمه دیگری را به نام خود یا دیگری چاپ و پخش و نشر کند. به حبس تادیبی از سه ماه تا یک سال محکوم خواهند شد.
- اگر هر کس بدون اجازه ترجمه دیگری را به نام خود یا دیگری چاپ و پخش و نشر کند. به حبس تادیبی از سه ماه تا یک سال محکوم خواهند شد.
- شاکی خصوصی می تواند در حکم نهایی درخواست کند که مفاد حکم در یکی از روزنامه ها به انتخاب و هزینه او آگهی شود.
- اگر متخلف شخص حقوقی باشد علاوه بر تعقیب جزایی شخص حقیقی مسئول که جرم ناشی از تصمیم او باشد خسارات شاکی خصوصی از اموال شخص حقوقی جبران خواهد شد و در صورتی که اموال شخص حقوقی به تنهایی تکافو نکند مابه التفاوت از اموال مرتکب جرم جبران می شود.
سخن پایانی
همان طور که عرض شد افراد مولف دارای حق تالیف هستند و این حق در قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان مورد حمایت قانونگذار قرار دارد. البته قبرای این که افراد از این قانون بهرهمند شوند باید شرایطی را داشته باشند. مهم ترین این شروط این است که این اثر باید در ایران به ثبت رسد و در هیچ کشور دیگری به ثبت نرسیده باشد
نکته مهم این است که ایرانی باشد یا نباشد ملاک نیست بلکه آنچه ملاک است این است که در ایران به ثبت رسد. بنابراین این مورد قابل پذیرش است. همچنین قانونگذار برای افراد خاطی جرم معین کرده است. باید گفت این اثر دارای ماهیت حقوقی است پس تمامی آثار حقوقی بر آن بار است.
خدمات گروه وکلای حق وران
گروه وکلای حق وران پاسخگوی نیازهای شما در مسائل مختلف حقوقی از قبیل وکیل حقوقی تهران، وکیل فروش مال غیر و … می باشد. خدمات حق وران به صورت ارائه مشاوره حضوری، تلفنی، آنلاین می باشد.
مشاوره رایگان
اگر به دنبال دریافت اطلاعات بیشتر و پرسش و پاسخ یا وکلای حق وران هستید می توانید از لینک ( مشاوره رایگان) اقدام کنید.
مشاوره حضوری
برای مشاوره حضوری با گروه وکلای حق وران، می توانید با شماره های (۰۲۱۸۸۱۰۹۵۶۰) تماس بگیرید و وقت خود را رزرو کنید.
مشاوره حقوقی تلفنی و آنلاین
سریع ترین و بهترین راهکار برای حل مشکلات حقوقی و گرفتن راهکار مشاوره حقوقی است. تیم ما در طول روزهای کاری آماده پاسخگویی به شماست. با تماس با ما و یا رزرو وقت مشاوره، شما می توانید به صورت مستقیم با یک مشاور حقوقی ارتباط برقرار کنید. برای مشاوره باید از طریق لینک زیر (رزرو مشاور) اقدام به رزرو مشاوره نمایید. پس از پرداخت وجه مشاوره و دریافت شماره تماس وکیل، در اسرع وقت می توانید با وکیل مورد نظر ارتباط برقرار کنید.
دیدگاه کاربران
تا کنون دیدگاهی ثبت نشده است.
اولین نفری باشید که دیدگاه خود را ثبت میکند!