عقد مزارعه چیست؟ ارکان و شرایط آن

منظور از عقد مزارعه چیست؟

عقد مزارعه در قانون مدنی به طور کامل توضیح داده شده است. حسب ماده 518 قانون مدنی عقد مزارعه یعنی: مزارعه عقدی است که به موجب آن احد طرفین زمینی را برای مدت معینی به طرف دیگر میدهد که آن را زراعت کرده و حاصل را‌ تقسیم کنند.

همان طور که در متن ماده آمده است مزارعه عقدی در مورد زمین است. مثلا فرض کنید محمد زمینی را به علی می دهد تا به مدت 3 سال در آن زمین به کشاورزی بپردازد. محمد در اینجا عامل است و علی در اینجا مزارع که قرار است بر سر زمین کشاورزی کند. این نکته را از یاد مبرید که باید قدرالسهم هر یک از افراد در این قرارداد ذکر شود. در غیر این صورت قرارداد و عقد مزارعه فی ما بین طرفین درست نخواهد بود.

ارکان و شرایط عقد مزارعه

این عقد درارای چند ارکان است. ما در این زیر عنوان به تمامی ارکان و شرایط آن می پردازیم و به تبیین آنان اشاره می کنیم.

• ایجاب و قبول: منظور از ایجاب و قبول همان الفاظی است که اشاره به خرید و فروش دارد. معمولا ایجاب از طرف فروشنده بیان می شود که همان اراده فروشنده است که می گوید من این مال را می فروشم. قبول هم از طرف خریدار بیان می شود. تا زمانی که ایجاب و قبولی نباشد عقدی منعقد نمی شود.
• اهلیت: منظور از اهلیت آن است که فرد بتواند در امورات خود به صورت مستقل تصمیم گیرد. معمولا سن اهلیت همان سن رشد یعنی 18 سالگی است. اگر فرد عاقل و بالغ و قاصد نباشد عقد منعقده صحیح نخواهد بود.
• عامل: همان فردی است که مالک زمین است و قرار است کشاورز بر روی زمین او به این امر مشغول شود.
• مزارع: این فرد همانی است که قرار است بر روی زمین عامل مشغول امر کشاورزی شود.
• مشخص بودن مورد معامله: طرفین نمی توانند بر سر یک موضوع گنگ  نامفهوم و دو وجهی قرارداد ببندند. مثلا اگر عامل بگوید میزان سهم من از تو بیشتر باشد معامله غرری می شود و صحیح نخواهد بود.

آیا عقد مزارعه لازم است یا جایز؟

ابتدا بیایید عقد لازم و جایز را برای شما تعریف کنیم تا این مطلب به راحتی هر چه تمام تر برای شما تبیین شود. عقد لازم و جایز برگرفته از قانون مدنی است. حسب قانون مدنی عقد لازم عقدی است که در آن طرفین ملزم به انجام قرارداد هستند و هیچ یک از آنان نمی تواند با اراده خود عقد را منفسخ کند. مگر این که با یکدیگر و توافق ایقاع انجام دهند. ایقاع یعنی اراده دو طرف برای برهم زدن عقد. یا مگر یکی از طرفین دارای خیاری باشد که بتواند عقد را یک طرفه برهم زند.

عقد لازم عقدی است که در آن هر یک از طرفین می تواند به راحتی عقد را برهم زند. بدون این که نیازی به اجازه طرف مقابل عقد باشد یا این که خیاری داشته باشد. صرف اراده آن طرف برای برهم زدن عقد کفایت می کند.

حال سوال اساسی اینجاست که عقد مزارعه لازم است یا جایز؟ باید بگوییم بر اساس اصل لزوم قراردادها و همچنین ماده 525 قانون مدنی این نوع قرارداد لازم است و نمی توان تنها با اراده یک نفر آن زا از بین برد مگر ایقاع صورت گیرد یا یکی از طرفین دارای خیار باشد.

موارد بطلان عقد مزارعه

عقد مزارعه در سه مورد باطل می شود.

• باید در قرارداد ذکر شود که سهم هر کس چقدر باید باشد در غیر این صورت حسب ماده 518 قانون مدنی قرارداد باطل خواهد بود. یعنی باید در قرارداد بیان شود که مثلا عامل 60 درصد و مزارع 40 درصد.
• اگر در عقد قرار شود که تمام محصول تنها به یک نفر حال یا عامل یا مزارع تعلق گیرد حسب ماده 532 قانون مدنی عقد باطل است.
• اگر مزارع بر خلاف توافق محصولی دیگری کشت کند باعث باطل شدن عقد می شود.