فرزندخوانده آخرین سکوی امید افرادی است که دارای فرزند نیستند. آنان سعی دارند با انتخاب کودکی به عنوان فرزندخوانده جای خالی فرزند اصلی خود را پر کنند. هرچند که در قانون ما و اسلام چیزی به نام فرزندخواندگی مورد قبول نیست و نمی پذیرند؛ و به جای آن از سرپرستی استفاده می کنند. اما عوام برای راحتی خود از این لفظ استفاده می کنند. بنابراین سرپرستی کودکان واژه ای مناسب تر برای این امر می باشد.
سوالی که برای شما هم ممکن است به وجود آید این است که آیا فرزندخواندگی در قانون مورد قبول است؟ آیا تمام احکام فرزند طبیعی بر فرزندخوانده بار می شود؟ حرمت و محرمیت چگونه است؟ چرا فرزندخواندگی نهی شده است؟
علت آن که فرزندخواندگی نهی شده است به صدر اسلام برمی گردد که در مقاله ذیل به آن اشاره می شود. با ما همراه باشید تا به مسئله فرزندخوانده بپردازیم این موضوع را برای شما شرح دهیم.
فرزندخوانده کیست؟
حسب قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست؛ سرپرستی مشمول کودکانی است که به مرحله رشد نرسیده اند. اگر بخواهیم تعریفی ساده و کاربردی ارائه دهیم باید بگوییم که فرزندخوانده یا طفلی که قرار است سرپرستی او را قبول کنیم؛ کسی است که از پدر و مادری غیر از سرپرست متولد شده است.
عده ای از افراد تصور می کنند که فرزندخوانده یعنی آن که او با ما هیچ ارتباطی نداشته باشد. مثلا تصور می کنند فرزند برادر در حکم فرزندخوانده نیست چرا که آن فرزند با ما قرابت دارند. این تصور کاملا غلط است. فرزندخوانده کسی است که حاصل از مقاربت خود زن و مرد نباشد.
پیشینه فرزندخوانده در اسلام
فرزندخواندگی در قبل از اسلام وجود داشته و با نگاهی به قرآن می توانم این موضوع را درک کرد.:
- زمان حضرت موسی(ع) مسئله فرزندپذیری رواج داشته است. سوره قصص، آسیه همسر فرعون پس از پیدا شدن حضرت موسی(ع) به فرعون می گوید: نَتَّخِذَهُ وَلَدا. یعنی: این کودک روشنی چشم من و تو است، او را نکشید شاید نفع او به ما رسد یا او را برای خود به فرزندی بگیریم.
- همچنین در سوره یوسف مجددا عبارت نَتَّخِذَهُ وَلَدا به چشم می خورد. در اینجا عزیز مصر حضرت یوسف(ع) را که خریداری می کند، می گوید: نیکش بدار، شاید به حال ما سود بخشد یا او را به فرزندی اختیار کنیم.
فرزندخواندگی پیش از اسلام به شدت رواج داشت. به گونه ای که اعراب برای آن که نسلشان منقرض نشود تبنی می کردند. یعنی پسری را به فرزندی می گرفتند تا بتوانند از طریق آن نسل خود را گسترش دهند. این امر از نظر اسلام درست نبود. چرا که بدون هیچ دلیلی او را فرزند خود خطاب می کردند و حرمت را رعایت نمی کردند و حتی از یکدیگر ارث بری می کردند.
اگر ما فرزندخواندگی را مشروع بدانیم پدرخوانده نمی تواند با عروسش ازدواج کند در صورتی که اینگونه نیست. چرا که این فرزند پسر (یا دختر فرقی ندارد) شرعی و طبیعی از پدرخوانده و مادرخوانده نمی باشد. برای این که این امر بین افراد حل شود پیامبر(ص) زید بن حارثه را به فرزندخواندگی خود قبول کرد. سپس زید با زینب ازدواج کرد و بعدها این دو جدا شدند. سپس پیامبر(ص) به دستور خداوند با زینب ازدواج کرد تا بفهماند ازدواج با زن فرزندخوانده بلامانع است و از همه مهم تر نشان دهد که فرزندخوانده فرزند محسوب نمی شود و علی القاعده احکام بین فرزند و والدین جاری نمی باشد.
نسب و محرمیت و ارث بری فرزندخوانده
همان طور که اشاره شد بین فرزندخوانده یا همان فرزندی که به سرپرستی قبول می کنند؛ رابطه نسبی برقرار نمی شود. چرا که این فرزند از نطفه آن زن و مرد به عمل نیامده است. بنابراین پدر و مادرخوانده با این فرزند هیچ رابطه نسبی ندارند و نخواهند داشت.
اما محرمیت چه؟ علی القاعده این فرزند با این زن و شوهر محرم نمی باشد، پس ما قائل به حرمت هستیم. اما طرقی برای ایجاد رابطه محرمیت وجود دارد. مثلا زن برادرزاده یا خواهرزاده خود را به سرپرستی قبول کند. یا مرد برادرزاده یا خواهر زاده خود را به سرپرستی قبول کند. همچنین می توان از طریق شیردهی یکی از محارم طرفین نوزاد را به هر دو طرف محرم کرد. یک طریق دیگر که می توان رابطه محرمیت ایجاد کرد این است که اگر فرزند دختر باشد به نکاح پدرِ پدرخوانده درآورد همچنین به نکاح پدرِ مادرخوانده درآورد، که در این صورت این فرزند در حکم مادر پدرخوانده و مادرخوانده می باشد.
هر چند که بعضی از فقها به این علت که آن کودک در بالین این پدر و مادر رشد می کند قائل به حرمت نیستند.
حسب شرع و قانون مدنی عوامل ارث بری دو عامل هستند: نسب و سبب. که نسب همان طبقات اول تا سوم ارث هستند و سبب همان رابطه زوجیت می باشد. همان طور که مشاهده می کنید فرزندخوانده در هیچ یک از این دو مورد جای نمی گیرد و به همین علت در ماده 14 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست سرپرست را مجبور می کنند تا بخشی از اموال خود را به نام فرزندخوانده ثبت کند تا در انحصار وراثت به مشکل برنخورند.
شما می توانید جهت کسب اطلاعات بیشتر به عناوین ذیل مراجعه فرمایید:
فرزندخواندگی در قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست
همان طور که در ابتدای متن اشاره شد در قانون ایران و شرع چیزی به نام فرزندخوانده وجود ندارد. در حقوق ایران تا سال 1353 ما با خلا قانونی در این زمینه روبهرو بودیم که در این سال قانونگذار قانونی تحت عنوان قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست تصویب کرد. این قانون تا سال ها جاری بود اما در سال 1392 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست تصویب شد. این قانون تمامی مواردی که مشمول این کودک می شود را پیش بینی کرده است و تمام جوانب را سنجیده است و در تمامی موارد تعیین تکلیف کرده است.
بنابراین در قانون ایران چیزی به نام فرزندخواندگی وجود ندارد و هر کس که بخواهد دارای فرزند شود باید سرپرستی قبول کند که تمامی شرایط در قانون قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست وجود دارد.
ازدواج با فرزندخوانده
تنها موردی که در قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست غوغا به پا کرد و جنجالی شد تنها بحث ازدواج با فرزندخوانده بود.
قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست در این مورد ساکت بود. ولی قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست نظر خود را ارائه کرد. تبصره ماده 26 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست می گوید: ازدواج چه در زمان حضانت و چه بعد از آن بین سرپرست و فرزندخوانده ممنوع است مگر اینکه دادگاه صالح پس از اخذ نظر مشورتی سازمان، این امر را به مصلحت فرزندخوانده تشخیص دهد.
همان طور که مشاهده می کنید قانونگذار به صورت مطلق مجوز نداده بلکه شرایطی برای این کار در نظر گرفته است. این امر در ابتدا توسط شورای نگهبان به دلیل مخالفت با شرع در حالت تعدیل قرار گرفت ولی در آخر تصویب شد. اعتراضات آن قدر بالا گرفت که آیت الله ناصر مکارم شیرازی نیز ازدواج سرپرست با فرزندخوانده را جایز ندانست چرا که به مصلحت فرزندخوانده نیست.
سخن پایانی
همان طور که در ابتدای مقاله اشاره شد در اسلام و حقوق ایران چیزی به عنوان فرزندخوانده وجود ندارد. بنابراین کسانی که قصد دارند از کودکی حمایت کنند حسب قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست باید سرپرستی کودک را عهدهدار شوند. پس سرپرستی واژه ای مناسب برای این عمل می باشد
این نکته را هم باید عرض کنم که حسب قانون و عرف بین این کودک و پدرخوانده و مادرخوانده نسبی وجود ندارد؛ به همین علت محرمیتی وجود ندارد. همچنین این فرد از این والدین ارث نمی برد. به همین دلیل قانونگذار اجبار می کند تا در همان ابتدای کار اموالی به نام این فرزند ثبت شود.
خدمات گروه وکلای حق وران
گروه وکلای حق وران پاسخگوی نیازهای شما در مسائل مختلف حقوقی از قبیل وکیل حقوقی تهران، وکیل خانواده و … می باشد. خدمات حق وران به صورت ارائه مشاوره حضوری، تلفنی، آنلاین می باشد.
مشاوره رایگان
اگر به دنبال دریافت اطلاعات بیشتر و پرسش و پاسخ یا وکلای حق وران هستید می توانید از لینک ( مشاوره رایگان) اقدام کنید.
مشاوره حضوری
برای مشاوره حضوری با گروه وکلای حق وران، می توانید با شماره های (۰۲۱۸۸۱۰۹۵۶۰) تماس بگیرید و وقت خود را رزرو کنید.
مشاوره حقوقی تلفنی و آنلاین
سریع ترین و بهترین راهکار برای حل مشکلات حقوقی و گرفتن راهکار مشاوره حقوقی است. تیم ما در طول روزهای کاری آماده پاسخگویی به شماست. با تماس با ما و یا رزرو وقت مشاوره، شما می توانید به صورت مستقیم با یک مشاور حقوقی ارتباط برقرار کنید. برای مشاوره باید از طریق لینک زیر (رزرو مشاور) اقدام به رزرو مشاوره نمایید. پس از پرداخت وجه مشاوره و دریافت شماره تماس وکیل، در اسرع وقت می توانید با وکیل مورد نظر ارتباط برقرار کنید.
دیدگاه کاربران
تا کنون دیدگاهی ثبت نشده است.
اولین نفری باشید که دیدگاه خود را ثبت میکند!