اُتانازی | مرگ خوب یا مرگ از روی ترحم

اتانازی در لغت به معنای مرگ آسان می باشد. در اصطلاح به حالتی گفته می شود، که بیمار در آن به خواست خود به صورت آرام و راحت بمیرد. امروزه این رویداد در تمامی جوامع مورد توجه قرار گرفته است. و افراد زیادی اعم از پیر و جوان به انجام این عمل روی می آورند. آنها برای رهایی از زندگی، خود و یا با درخواست از دیگری خواهان پایان بخشیدن به زندگی خویش می باشند. از آنجا که این رویداد در زمینه پزشکی ،فقهی و حقوقی آثار و تبعات زیادی را به دنبال داشته است. به همین دلیل مورد بحث و پرسش زیادی است. که در این مقاله به ابعاد آن می پردازیم.

تعریف اتانازی

اُتانازی یا هومرگی که در زبان یونانی به معنی مرگ خوب است. در اصطلاح زمانی است که بیمار خودش درخواست می دهد که به صورت طبیعی و آرام بمیرد. این واژه در زبان و فرهنگ فارسی بیمارکشی طبی و تسریع در فرآیند مرگ فرد، و گاهی به معنای مرگ آرام و آسان است. اتانازی یک واژه عمومی است. که معانی مختلفی از آن استنباط می شود. اطلاق واژه، مربوط به زمانی است که بخواهند به حیات یک شخصی به علت بیماری لاعلاج وی پایان دهند. اتانازی یا مرگ از روی ترحم یکی از مسائل جدید و چالش برانگیز در حوزه‌ی حقوق پزشکی است. که همانطور که گفته شد تبعات زیادی را در زمینه های مختلف به وجود آورده است.

شرایط اتانازی

معمولاً افرادی که در این شرایط قرار می‌گیرند دارای بیماری‌های لاعلاج ، بیماری‌های سخت و یا بیماری های حاد روانی هستند. که با رضایت خودشان از افرادی مثل پزشک، پرستار یا افراد خانواده خود می خواهند؛ که به آنها در مردن راحت و آرام کمک کنند. در این زمینه قوانین کشورهای مختلف بشرح ذیل می باشد:

الف) قانون مصوب اتانازی در کشور های غربی

اولین بار، اُتانازی یا همان مرگ خوب در سوئیس با تصویب قانون مربوط به آن در سال ۱۹۴۲ به عنوان نخستین کشور صادر کننده اجازه اتانازی به این عمل وجه قانونی بخشید. در این کشور حتی برای افراد خارجی نیز امکان اتانازی وجود دارد.

علاوه بر آن در کشور هلند هم در سال ۲۰۰۲ قانون جامع و مدونی با عنوان «حق پایان دادن به زندگی» تکمیل شد. و امروزه در این کشور و همچنین بلژیک حتی برای اتانازی محدودیت سنی قائل نیستند. و فقط والدین افراد زیر ۱۸ سال باید رضایت خود را رسما اعلام نمایند.

البته این قضیه مخالفین و موافقین قوی نیز دارد. یکی از گروه های مخالف، افرادی هستند که معتقد به ادیان الهی اند. زیرا این افراد زندگی را در حقیقت یک نوع هدیه و موهبت از جانب خداوند می دانند. و معتقداند انسان باید با تمام قوا در حفظ این موهبت الهی کوشا باشد. و باید از جان خود حفاظت نمایند. زیرا حفظ بدن از اوجب واجبات است. لذا سختی ها و مصائب را از ماهیت دنیا می دانند. که باید با صبر و بردباری از آنها گذر نمود. تا به سر منزل مقصود و مطلوب برسیم. بنابراین ما نمی توانیم و اجازه نداریم خودمان با دست خودمان این نعمت را نادیده بگیریم. و آن را از دست بدهیم.

شما می توانید جهت کسب اطلاعات بیشتر به عناوین ذیل مراجعه فرمایید:

ب) قوانین جمهوری اسلامی ایران در رابطه با اُتانازی

در قوانین جمهوری اسلامی ایران تصریحی در مورد مسئله اتانازی وجود ندارد. ولی می توان به نحو عام به موارد ذیل اشاره کرد:

با توجه به قانون مجازات اسلامی 1392 اثبات می کند که در میان انواع اُتانازی «اتانازی فعال و غیر داوطلبانه» با احراز شرایط قتل عمد، به موجب بند الف ماده 291 قانون مجازات اسلامی قصاص را به همراه دارد.
اما (اتانازی فعال و داوطلبانه) بر مبنای رضایت مجنی علیه قتل عمد نبوده و موجب ماده 366 ق.م. اسلامی مجازات کمتری در پی خواهد داشت.
در مقابل اتانازی غیرفعال که عموماً عنصر مادی آن با ترک فعل مسبوق به قانون یا قرداد همراه مشمول ماده 296 این قانون و بند 2 ماده واحد قانون مجازات خودداری از کمک به مصدومان و رفع مخاطرات جانی می شود که به حبس تعزیری از 6 ماه تا 3 سال محکوم خواهند شد.

در انتها به نظر می آید با توجه به شیوع این مورد، لازم است که قانونگذار به این مسئله به طور جداگانه ای بپردازد و آن را به طور خاص جرم انگاری نماید. و برای شرایط و حالات مختلف آن مجازات متناسب مشخص نماید.

علت مخالفت قوانین ایران در برابر اتانازی

ایران چون یک کشور اسلامی است و قوانین مجازات هم مطابق با شرع اسلام تطابق دارد؛ اتانازی یا مرگ خوب در ایران هیچ جایگاهی ندارد و قابل قبول نخواهد بود. به خاطر همین در خصوص این مسئله جرم انگاری نشده و تنها در خصوص برخی از قوانین می‌توان به احکام مربوط بپردازیم. از آن جایی که اتانازی یک فعل خود خواسته محسوب می‌شود و در واقع داوطلبانه شخص اقدام می‌کند، در قوانین ایران مصداق قتل عمد محسوب می‌شود. چون معمولاً در این گونه موارد پزشک اقدام به مرگ خواهد کرد. با اینکه پزشک انگیزه‌ای شرافتمندانه هم داشته باشد؛ نمی‌تواند عامل موجهی در عدم قصاص پزشک باشد. چرا که مطابق با قوانین مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۰ یک جنایت شبه عمد به شمار می‌رود.

معمولاً متخصصین حوزه حقوقی در خصوص بند الف ماده ۲۹۱ قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1390 در این خصوص اتفاق نظر داشته که می‌توان در خصوص حکم این ماده برای بیمارانی که صلاحیت رسیدگی در خصوص وضعیت خود را ندارند تصمیم گیری نمود و از روش اتانازی فعال به زندگی آنها خاتمه داد. حتی در صورتی که بیمار قبل از فوت از روی دلسوزی رضایت دهد منجر به قصاص پزشک نخواهد شد و این در ماده ۳۶۵ قانون مجازات اسلامی اذعان شده است. البته پزشک فقط به مجازات قصاص محکوم نخواهد شد. بلکه مجازات حبس تعزیری بر وی اجرا می‌شود. در مواردی که مجنی علیه بعد از وقوع جنایت و قبل از فوت از حق قصاص بگذرد یا مصالحه و توافق کند اولیای دم و ورثه نمی‌توانند مطالبه قصاص پس از فوت کنند و لکن مرتکب به مجازات تعزیری در کتاب پنجم تعزیرات محکوم می‌شود.

سخن پایانی

همانطور که مطالعه فرمودید؛ هر گونه اتانازی اشکال جدی دارد و در منابع دینی انجام دادن آن ممنوع و حرام شمرده شده است. اگر خود فرد یا دیگران به عمر او پایان دهند، به دلیل حرمت بسیار شدید قتل نفس و اهمیت حفظ جان آدمی، از دیدگاه دین اسلام مورد قبول نیست و این عمل جرم انگاری نیز شده است. که در مقاله فوق میزان مجازات را با توجه به شرایط آن مورد بررسی قرار داده ایم.

خدمات گروه وکلای حق وران

گروه وکلای حق وران پاسخگوی نیازهای شما در مسائل مختلف حقوقی از قبیل وکیل حقوقی تهران، وکیل ملکی تهران و … می باشد. خدمات حق وران به صورت ارائه مشاوره حضوری، تلفنی، آنلاین می باشد.

مشاوره رایگان

اگر به دنبال دریافت اطلاعات بیشتر و پرسش و پاسخ یا وکلای حق وران هستید می توانید از لینک ( مشاوره رایگان) اقدام کنید.

مشاوره حضوری

برای مشاوره حضوری با گروه وکلای حق وران، می توانید با شماره های (۰۲۱۸۸۱۰۹۵۶۰) تماس بگیرید و وقت خود را رزرو کنید.

مشاوره حقوقی تلفنی و آنلاین

سریع ترین و بهترین راهکار برای حل مشکلات حقوقی و گرفتن راهکار مشاوره حقوقی است. تیم ما در طول روزهای کاری آماده پاسخگویی به شماست. با تماس با ما و یا رزرو وقت مشاوره، شما می توانید به صورت مستقیم با یک مشاور حقوقی ارتباط برقرار کنید. برای مشاوره باید از طریق لینک زیر (رزرو مشاور) اقدام به رزرو مشاوره نمایید. پس از پرداخت وجه مشاوره و دریافت شماره تماس وکیل، در اسرع وقت می توانید با وکیل مورد نظر ارتباط برقرار کنید.