مسئولیت پرستاران در حقوق ایران: قصور پزشکی، وظایف و مجازات‌ها

مسئولیت پرستاران در حقوق ایران چگونه است؟ پرستاری را می توان هم به عنوان هنر و هم علم توصیف کرد. هر جا که فردی نیاز به مراقبت دارد، پرستاران خستگی ناپذیر برای شناسایی و محافظت از نیازهای فرد تلاش می کنند.

حفظ حیات هر انسان در هر جایگاه و موقعیتی که باشد وظیفه هر مسلمانی است. ولی پرستار به واسطه تقبل مسئولیتی ویژه، در قبال نفس وجان بیمار مسئول خواهد بود. باشد که نجات جان یک  انسان را برابر با احیاء تمام انسان ها دانست. پرستاران مهربان ترین قشر جامعه هستند. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند: کسی که برای برآوردن نیاز بیماری تلاش کند. خواه نیاز او برآورده شود یا نه. همانند روزی که از مادر متولد شده است. از گناهان پاک می گردد.

اهمیت پرستاری

مقام معظم رهبری، درباره اهمیت پرستاری می فرماید: «برای حفظ سلامت در جامعه، اهمیت پرستاری در طراز اول قرار دارد. یعنی اگر بهترین پزشکان و جراحان، کار خودشان را با بیمار به بهترین وجه انجام دهند. اما از آن بیمار پرستاری نشود. به طور غالب، کار آن پزشک یا جراحِ عالی قدر، بی فایده خواهد بود.»

ایشان در جایی دیگر، نقش پرستار را معادل کار پزشکی ماهر می داند. و می فرماید: «نقش پرستاری و بیمارداری در حفظ سلامت و بازگشت سلامت بیمار، نقش درجه اول است. معادل است با نقش یک پزشک ماهر. بسیاری از این نکته غفلت دارند. لذا آن وزن و ارزشی که باید برای پرستار در نظر گرفته شود، از ذهن آنها مغفول می ماند. و به آن توجه نمی کنند.» قانون نیز در مورد این حرفه ی خطیر، باید ها و نباید های مهمی را قائل شده است. که در ادامه به آن می پردازیم.

پرستار کیست

شخصی است که در زمینه اصول علمی و مهارت‌های حرفه‌ای مراقبت سلامت، درمان و آموزش پزشکی بیماران تحصیل کرده و در آن مهارت داشته باشد.

به عبارتی پرستار فردی است که دارای تحصیلات دانشگاهی در این زمینه است. در ایران پرستارانی در مقاطع تحصیلی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای پرستاری وجود دارند. رشته‌های جدیدی در مقطع کارشناسی ارشد با مبنای پرستار وظیفه‌مدار راه‌اندازی شده است، همچنین آموزش مداوم پرستاران با همکاری سازمان نظام پرستاری در کل ایران عملیاتی شده است.

آشنایی با پرستاری و مسئولیت پرستاران در حقوق ایران

وظایف و مسئولیت‌های پرستاران عموماً شامل موارد زیر می‌شود:

• مراقبت و نظارت مستمر بر بیماران: این شامل پیگیری وضعیت بیمار، اندازه‌گیری علائم حیاتی، تعیین دستورات پزشکی، اجرای درمان‌های طبی، و نظارت بر علائم و علائم بیماری است.
  ارائه اطلاعات به بیماران و خانواده‌ها: پرستاران باید به بیماران و خانواده‌هایشان در مورد وضعیت بیماری، درمان‌ها، و عملکرد بیمارستان یا مرکز بهداشتی توضیح دهند و به سوالات آن‌ها پاسخ دهند.
  مشارکت در تشخیص و برنامه‌ریزی درمانی: پرستاران با پزشکان و سایر کادر درمانی همکاری می‌کنند تا تشخیص‌ها را تعیین کنند و برنامه‌های درمانی را برای بیماران تعیین کنند.
• اجرای اقدامات پزشکی: پرستاران می‌توانند اقدامات پزشکی مانند تزریقات، خیاطی زخم‌ها، تغییر باندها، و کمک به فعالیت‌های روزانه بیماران انجام دهند.
• مشارکت در عملیات جراحی: در برخی موارد، پرستاران در عملیات‌های جراحی حضور دارند و به پزشکان کمک می‌کنند.
• مراقبت‌های ویژه: پرستاران می‌توانند در مراقبت از بیمارانی با شرایط ویژه مانند بیماران مبتلا به کووید-۱۹، بیماران قلبی، بیماران مراقبت‌های ویژه و … نقش داشته باشند.
• ارتقاء سلامت عمومی: پرستاران در ارتقاء آگاهی عمومی از بهداشت و پیشگیری از بیماری‌ها نقش داشته و به ارائه آموزش‌های بهداشتی به افراد می‌پردازند.
  از پرستاران نیازمند مهارت‌های فنی، دانش علم پزشکی و انسانیتی بالا است. آن‌ها باید با تمام احترام و حساسیت به نیازها و حقوق بیماران پاسخ دهند و با تیم درمانی و همکاران خود هماهنگی داشته باشند تا بهبود و بهتر شدن وضعیت بیماران را تسریع کنند.

منشور حقوق بیمار بستری در بیمارستان

این منشور شامل دستوراتی است که کلیه ی افراد شـاغل در بیمارسـتان و خـصوصاً کادر درمان، باید آن را محترم شمرده. و به آن جامعه ی عمل بپوشانند.

1. در اسرع وقت درمان و مراقبت مطلوب موثر و همراه با احترام کامل را بدون توجه به عوامل نژادی، فرهنگی و مذهبی از گروه درمان انتظار داشته باشد.
2. محل بستری، پزشک، پرستار و سایر اعضای گروه معالج خود را در صورت تمایل بشناسد.
3. در خصوص مراحل تشخیص، درمان و سیر پیشرفت بیماری خود اطلاعات ضروری را شخصاً و یا در صورت تمایل از طریق یکی از بستگان از پزشک معالج درخواست نماید. بطوری که در فوریت های پزشکی این امر نباید منجر به تأخیر در ادامه درمان و یا تهدید جانی بیماری گردد.
4. قبل از معاینات و یا اجرای درمان، اطلاعات ضروری در خصوص عوارض احتمالی و یا کاربرد سایر روش ها را در حد درک خود از پزشک معالج دریافت و در انتخاب نهایی درمان مشارکت نماید.
5. در صورت تمایل شخصی و عدم تهدید سلامتی آحاد جامعه طبق موازین قانونی رضایت شخصی خود از خاتمه درمان را اعلام و یا به دیگر مراکز درمانی مراجعه نماید.
6. جهت حفظ حریم شخصی خود از محرمانه ماندن محتوای پرونده پزشکی، نتایج معاینات و مشاوره های بالینی جز در مواردی که براساس وظایف قانونی از گروه معالج اعلام صورت می گیرد، اطمینان حاصل نماید.
7.  از رازداری پزشک و دیگر اعضای تیم معالج خود مطمئن باشد و کسب اطلاعات افرادی که مستقیماً بر روند درمان شرکت ندارند، موکول به کسب اجازه بیمار خواهد بود.
8.  از دسترسی به پزشک معالج و دیگر اعضای اصلی گروه معالج در طول مدت بستری انتقال و پس از ترخیص اطمینان حاصل نماید.
9.  بیمار حق دارد. با کسب اطلاع کامل از نوع فعالیت های آموزشی و پژوهشی بیمارستان ه بر روی سلامت و درمان او موثرند، تمایل و رضایت شخصی خود به مشارکت درمانی را اعلام و یا در مراحل پژوهش از ادامه همکاری خودداری نماید.
10.  در صورت ضرورت اعزام و ادامه درمان از سایر مراکز درمانی قبلاً از مهارت گروه معالج، میزان تعرفه ها و پوشش بیمه ای خدمات در مرکز درمانی مطلع گردد.

حقوق پرستاران وکادردرمان 

در مقابل نیز برای این که پرستار، مراقبت پرستاری ایمن، به بیمار ارائه دهد، بایـد حقـوق زیـر را رعایت نمایندو این موارد جزء مسئو:

1. انجام وظیفه مطابق با محدوده ای که به طور قانونی بـه وی اجـازه داده شـده است.
2. محیط ایمن کاری که با مراقبت کافی از بیمار سازگار بوده و مجهز به نیازهـای فیزیکی، پرسنلی و تجهیزاتی مناسب است.
3. آشناسازی مناسب و آموزش در داخل مجموعه ای مبتنـی بـر هـدف در مـورد شیوه ها و رویه های درمانی مربوط به حیطه ی کاری.
4. مذاکره با کار فرما در موار دی مانند آموزش مداوم حرفه ای که به طور مستقیم به مسؤولیت حرفهایاش مربوط میشود.
5. در مورد افراد حرفه ای و صلاحیت دار، مشارکت کامل در تعیین خط مـشی هـا ، برنامه ریزیها و تصمیمگیری هایی که به مراقبت و درمان بیماران مربوط میشود.
6. حمایت و حفاظت بیماران و پرسنلی که مسؤولیت آنها به پرستار سپرده شده است.
7. اعتراض به شکلی که: 1- کارفرما به موقع و به طور کتبی از آن آگاه شده باشد. 2- مداخلهای در ایمنی بیمار نداشـته باشـد و سـبب ازهـم گـ سیختگی درمـان و پرستاری بیمار نگردد.
8. رد انجام وظایفی که خارج از محدودهی عملکرد پرستار است و یـا مـوار دی که فرد در مور د آن ها به اندازه ی کافی آموزش ندیده اسـت و یـا وظـایفی کـه فـرد مهارت و یا دانش کافی برای انجام آن را ندارد.
9. حق عدم مشارکت در اقدامات غیراخلاقی و ناشایسته.
10. حق داشتن راهنماهای مکتو ب، خطمشیهـا و اقـدامات مربـوط بـه اداری محیط کاری وی.
11. رد به کارگیری و اجرای تجویزها یا مشارکت در فعالیت هایی که مطـابق بـا دانش حرفهای و قضاوت وی میباشد ولی مورد علاقهی بیمار نیست.
12. در جریان گذاشتن پرستار نسبت به تشخیص بیمارانی که مسئولیت آنها به پرستار سپرده می شود. پرستار بایستی از تشخیص بیمارانش آگاه شود.
13. داشتن محیط کاری عاری از خطرات، ارعاب و دخالت.
14. حمایت پزشکی یـا سیـستم ارجـاعی بـرای از عهـده برآ مـدن مـسئولانه در موقعیت های اورژانس.

آیین نامه اخلاق پرستاری و بررسی مسئولیت پرستاران در حقوق ایران

علاوه بر قوانین فوق الذکر آیین نامه های اخلاق پرستاری هم وجود دارد که آنها نیز لازم الرعایه هستند. آیین نامه ی اخلاق پرستاری دسـتور العملی اسـت کـه پرسـتاران در زمینـه ی ارائـه ی خدمات مراقبتی به بیماران، نحوه ی برخورد با همراه بیمـار و ارتقـا ی سـطح علمـی پرستاری به آن استناد می کنند.

شما می توانید جهت کسب اطلاعات بیشتر به عناوین ذیل مراجعه فرمایید:

بهترین وکیل جرایم پزشکی تهران

قانون تملک آپارتمان ها مصوب ۱۳۴۳/۱۲/۱۶

معامله به قصد فرار از ادای دین

وکالتنامه فروش ملک

شکایت از پزشک به دلیل قصور

اقسام قصور پرستاری

بر اساس موازین حقوقی، قصور پرستاری اقسامی دارد که به آن اشاره می کنیم:

1 – بی احتیاطی

بی احتیاطی یعنی عدم نگهداری نفس از وقوع گناه و به معنی عام شامل بـی مبـالاتی است. منظور از بی احتیاطی آن است که شخص بدون توجه به نتایج عملی که عرفـاً قابل پیش بینی است، اقدام به عملی نماید که منتهی به قتل یا صدمات بدنی غیر و یا ضرر بر او یا دیگران شود.

2 -بی مبالاتی

در تعریف بی مبالاتی چنین آمده است : “هرگاه فاعل عمـل، پـیش بینـی کنـد کـه عمل وی موجب ورود ضرر به غیر می گردد. ولی لاقیـدی و سـهل انگـاری او را بـه طرف ارتکاب جرم سوق دهد، مرتکب بی مبالاتی شده است؛ مانند تزریق پنی سیلین توسط پرستار بدون تست و اطمینان از عدم حساسیت و مرگ فرد بـه علـت شـوک آنافیلاکسی”.

بی مبالاتی برای پرسنل بهداشتی به عبارت بهتر، نارسایی در وقت و توجه لازم به عمل آمده، میباشد.

3 -مشارکت در بی مبالاتی

در مواقعی که دستورالعمل های لازم توسط پرسنل بهداشـتی درمـانی بـه بیمـار داده می شود و خود بیمار بی مبالاتی می کند، علت تمام یـا قـسمتی از آسـیب هـای وارده متوجـه خـود او مـی باشـد. و در ایـن صـورت پرسـنل بهداشـتی درمـانی بایـستی دستورالعمل های داده شده به بیماران و آنچه را که اتفاق افتاده است، ثبـت نماینـد. تا در صورت لزوم بتوان مقصر اصلی را تشخیص داد و در صورت عدم ثبت، امکان دفاع یا اثبات بی گناهی پرسنل وجود ندارد.

4 -عدم مهارت

در اصطلاح حقوق ، “عدم مهارت ” عبارت است از عدم آشنایی متعـارف بـه اصـول وقایع علمی و فنی کار معین. به عبارتی عدم مهارت یعنی فقـدان اطلاعـات علمـی، فنی و توانایی های لازم برای تقبل و انجام بعضی از کارها.

5 -عدم رعایت نظامات دولتی

به موجب تبصره ی 3 ماده ی 295 قانون مجازات اسلامی، هرگاه بر اثر عـدم رعایـت مقـررات مربوط به امری، قتل و یا ضرب و جرح واقع شود. بـه نحـوی کـه اگـر آن مقـررات رعایت می شد حادثه ای اتفاق نمی افتاد. قتل و یا ضرب و یـا جـرح در حکـم عمـد خواهد بود. این بند، در رابطه با قوانین و مقررات و آیین نامه ی سازمان نظام پزشکی و وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی می باشـد و گـروه پزشـکی ملـزم بـه اجرای آنها هستند.

این پنج مورد مسئولیت پرستاران در حقوق ایران می باشد.

سخن پایانی

ما در این مقاله به مسئولیت پرستاران در حقوق ایران پرداختیم. به موجب ماده ی 24 قانون ایجاد نظام پرستاری جمهوری اسـلامی ایـران، موارد تخلف و مجازاتهای کادر پرستاری و وابسته مطابق با قانون تشکیل سـازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1374،توسط هیئت های بـدوی و عالی انتظامی سازمان نظام پزشکی می باشد و به موجب ماده ی 23 قانون ایجاد نظـام پرستاری، در مرکز و شهرستانهـای دارای نظـام پرسـتاری، هیئـت هـای کارشناسـی تشکیل می شود و در مواردی که هیئت هـای بـدوی و عـالی انتظـامی رسـیدگی بـه تخلفات گروه پزشکی به پرونده ی تخلفاتی اعضای سازمان نظام پرستاری رسـیدگی می نماید، به آن هیئت مشاوره می دهد و نظر کارشناسی خود را اعلام می کند.

خدمات گروه وکلای حق وران

گروه وکلای حق وران پاسخگوی نیازهای شما در مسائل مختلف حقوقی از قبیل وکیل حقوقی تهران، وکیل ملکی تهران و … می باشد. خدمات حق وران به صورت ارائه مشاوره حضوری، تلفنی، آنلاین می باشد.

مشاوره رایگان

اگر به دنبال دریافت اطلاعات بیشتر و پرسش و پاسخ یا وکلای حق وران هستید می توانید از لینک ( مشاوره رایگان) اقدام کنید.

مشاوره حضوری

برای مشاوره حضوری با گروه وکلای حق وران، می توانید با شماره های (۰۲۱۸۸۱۰۹۵۶۰) تماس بگیرید و وقت خود را رزرو کنید.

مشاوره حقوقی تلفنی و آنلاین

سریع ترین و بهترین راهکار برای حل مشکلات حقوقی و گرفتن راهکار مشاوره حقوقی است. تیم ما در طول روزهای کاری آماده پاسخگویی به شماست. با تماس با ما و یا رزرو وقت مشاوره، شما می توانید به صورت مستقیم با یک مشاور حقوقی ارتباط برقرار کنید. برای مشاوره باید از طریق لینک زیر (رزرو مشاور) اقدام به رزرو مشاوره نمایید. پس از پرداخت وجه مشاوره و دریافت شماره تماس وکیل، در اسرع وقت می توانید با وکیل مورد نظر ارتباط برقرار کنید.