ابعاد حقوقی سقط جنین در ایران و احکام آن

سقط جنین در ایران، در صورتی صادر می شود که مادر دارای شرایط خاص باشد. (بارداری پرخطر) یا جنین دچار ناهنجاری باشد. لذا با تایید کمیسیون تخصصی و رای قاضی به مادر اجازه سقط داده می شود. سقط جنین اگر عمدی و آگاهانه باشد برای مرتکب عمل مجازات کیفری در نظر گرفته می شود.

مجازات سقط جنین برای پزشک، پرستار، ماما یا افرادی که به هر نحوی در این عمل مشارکت داشته باشند یا وسایل سقط را فراهم کنند یا در سقط جنین مباشرت داشته باشند. مطابق ماده 716 قانون مجازات اسلامی به حبس از 2 تا ۵ سال و پرداخت دیه محکوم می شوند. و برای پزشک و ماما ابطال پروانه مطب را نیز به همراه خواهد داشت.

سقط جنین به عنوان یک روند جهانی، در سال های اخیر، در کشورهای نسبتا توسعه یافته رایج‌ شده است. یکی از دلایلی که امروزه مسئله سقط جنین انتخابی را، مطرح می کنند، پیشرفت علم ژنتیک است. زیرا علم ژنتیک در بهبود سلامت جنین و نوزاد، پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته است. اما در ایران این مسئله تفاوت چندانی با گذشته های دور نداشته است. ایران یکی از معدود دولت ها در خاورمیانه و شمال آفریقا است که فعالانه از برنامه های بهداشت جنسی و باروری برای جوانان خود حمایت می کند.

سقط جنین به چه معناست؟

عبارت است از پایان دادن به حاملگی با خارج کردن یا بیرون راندن جنین از بدن مادر. امروزه، بیشتر سقط جنین ها در شرایط ناامن و خطرناک اتفاق می افتد. زیرا مجازات سقط جنین هنوز کاملا سخت گیرانه است. منظور آن است که برای سقط جنین باید مجوز وجود داشته باشد و به هر دلیلی اجازه به سقط جنین صادر نمی شود.

سقط جنین اگر درست و صحیح باشد می تواند منجر به پیشرفت هایی در کشور شود. به عنوان مثال غربالگری در همین راستا انجام می شود تا مبادا جنین مشکل دار باعث زحمت در آینده شود. در ادامه با این مبحث بیشتر آسنا می شوید.

سقط جنین در اسلام

علمای اسلامی، معتقدند که جنین پس از 120 روز حاملگی، به یک موجود زنده و دارای جان تبدیل می شود. لذا بعد از این تاریخ اگر سقط انجام شود غیر مجاز تلقی می شود. زیرا سقط جنین همانند گرفتن یک زندگی است. در اصلاح به دوران پس از 120 روزگی ولوج روح می گویند.

اما سقط جنین زمانی که تهدیدی برای سلامتی مادر باشد متفاوت است. زیرا اسلام عقیده دارد زن منبع اصلی زندگی تلقی می شود. این در حالی است که جنین فقط زندگی بالقوه دارد. بنابراین جملگی متفق القول براین عقیده هستند که اگر جنین برای زندگی زن تهدیدی به شمار رود یا پزشک تایید کند زندگی مادر در خطر است حتما باید به بارداری خاتمه داد.

انواع سقط

1. سقط خود به خودی
2. سقط قانونی
3. سقط غیر قانونی و عمدی

الف) سقط خود به خودی

این نوع سقط که بدون مداخله پزشک یا ماما رخ می دهد به عنوان سقط خود به خودی شناخته می شود. این از سقط معمولا قبل از هفته 20 حاملگی رخ می دهد. که باعث زایمان یک جنین مرده به وزن حدودی 500 گرم است. این اتفاق معمولا تا 3 ماهگی دوران جنین یعنی ماقبل از دوران ولوج روح اتفاق می افتد و پس از آن خیلی به ندرت پیش می آید.

ب) سقط جنین خود خواسته و قانونی

زمانی است که ادامه بارداری برای زن خطرناک باشد و جان وی به علت بیماری در معرض تهدید قرار بگیرد. بنابراین سقط قانونی ایمن ترین روش‌ در علم پزشکی، برای نجات جان مادرباردار، است.

روش های ناایمن و غیر قانونی، اگر توسط افرادی انجام شود که مهارت های لازم را ندارند، یا در محیط های غیر معتبر و غیر تخصصی انجام شوند. بین 5 تا 13 درصد از مرگ های مادران را، به ویژه در کشورهای در حال توسعه تشکیل می دهند. گاهی در صورت سپری شدن بارداری، جان مادر به خطر می افتد و مادر فقط با سقط جنین می تواند نجات پیدا کند.

فتوای حضرت آیت الله خامنه ای

حضرت آیت الله خامنه ای با توجه به مورد فوق، در این زمینه فتوایی صادر نمودند و در سه ماهه اول بارداری برای موارد خاص، توسط ایشان، اجازه سقط جنین صادر شد.

راهنمای سقط قانونی جنین

• سقط قانونی در صورتی صادر می شود که مادر دارای شرایط خاص باشد (بارداری پرخطر) یا جنین دچار ناهنجاری باشد. لذا با تایید کمیسیون تخصصی و رای قاضی به مادر اجازه سقط می دهند.
• متقاضیان معمولا مادرانی هستند که به دلیل ناهنجاری شدید جنین در داخل رحم اقدام به سقط قانونی جنین می کنند. یا گاهی متقاضیان، مادران بارداری هستند که به اجبار و به دلیل آن که بارداری جانشان را تهدید می کند و سلامتشان را به خطر می اندازد به سقط قانونی جنین روی می آورند.
• این مجوز کاملا متفاوت و قانونی و مجزا از سقط های غیر قانونی می باشد.

نقش کمیسیون تخصصی

• در کمیسیون تخصصی از یک قاضی ویژه، پزشک متخصص متعهد و پزشک متخصص پزشکی قانونی (براساس قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت) تشکیل شده است. و صدور مجوز سقط قانونی، تنها با تایید این کمیسیون و داشتن شرایط تصریح شده ورای قاضی امکان پذیر است.
• بر اساس قانون حمایت خانواده، تصمیم گیرنده نهایی جهت صدور مجوز یا عدم جواز سقط قانونی، صرفا، قاضی ویژه کمیسیون است. و پزشک قانونی و پزشک متخصص فقط وظیفه دارند در خصوص بیماری مادر و شرایط جنین و سن بیماری توضیحات و مدارک مستند و مستدل را ارائه دهند.

نکات خواندنی در سقط قانونی جنین

• گفتنی است برای سقط قانونی نیازی به نامه مرجع قضایی نیست. و این مورد در پزشکی قانونی با درخواست شخصی، بررسی و پذیرفته می شود.
• همراه داشتن اصل تمامی مدارکی که نشان دهنده بیماری مادر یا ناهنجاری جنین باشد بسیار ضروری می باشد. ضمنا در این مدارک باید سن دقیق بارداری نیز مشخص باشد.
• قابل ذکر است که هر ناهنجاری یا بیماری منجر به صدور مجوز نمی شود. در واقع شرط ورود به کمیسیون سقط جنین، تشخیص قطعی بیماری مادر یا ناهنجاری جنین از سوی پزشک دارای صلاحیت و سن بارداری است.

شما می توانید جهت کسب اطلاعات بیشتر به عناوین ذیل مراجعه فرمایید:

سقط جنین با مجوز پزشکی

سقط جنین در دعوا

راه های اثبات سقط جنین

بهترین وکیل برای سقط جنین

ابعاد سقط جنین در حقوق فرانسه

اهمیت سن جنین

لازم به توضیح است در خصوص موارد فوق سن جنین بسیار مهم است. با این توضیح که چنانچه جنین دارای ناهنجاری شدید نیز باشد، ولی سن بارداری بالای چهار ماه قمری باشد این مجوز صادر نمی شود.

موارد اورژانسی

گاهی در موارد اورژانسی ممکن است مادر دچار بیماری و مشکلات خاصی باشد. که ادامه بارداری منجر به از دست رفتن مادر یا جنین می شود. در این گونه موارد نیازی به ارجاع فرد به پزشکی قانونی نیست و بر اساس دستورالعمل رئیس محترم قوه قضاییه برای نجات جان مادر باید به صورت اورژانسی اقدام نمود و نیاز به رای قاضی کمیسیون نمی باشد.

اذن پدر برای سقط قانونی

نکته حائز اهمیت این است که در صورت وجود ناهنجاری جنینی حضور پدر جهت اعلام اظهاراتش، لازم است. البته اظهارات وی باید مبنی بر آگاهی وی از موضوع درخواست مادر باشد. اما به رضایت وی جهت سقط قانونی جنین نیازی نیست. همچنین در صورت بیماری خطرناک و تهدیدکننده جان مادر و سلامت وی نیازی به حضور ولی جنین نمی باشد.

ادله فقها در حرمت سقط جنین

• عمومات حرمت قتل مانند آیه ۱۵۱ سوره انعام “وَلاَ تَقْتُلُواْ النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ؛ و انسانی را که خدا محترم شمرده جز به حق، نکشید”. به نظر آیت‌الله مکارم شیرازی در صورتی می‌توان از این آیه برای حرمت سقط جنین استفاده کرد که خلقت جنین تمام شده باشد و روح در آن دمیده شده باشد و مراحل قبل از آن مشمول آیه مذکور نیست.
• روایات امامان معصوم(ع) مانند موثقه اسحاق بن عمار از امام کاظم(ع) که شیخ صدوق در کتاب من لا یحضره الفقیه نقل کرده است، درباره زنی که خوف باردار شدن دارد آیا می تواند نطفه ای را که در رحم خود دارد با خوردن دارو از بین ببرد؟ امام(ع) این عمل را تجویز و تایید نکرده و می گوید: اولین چیزی که خلق می شود، نطفه است.

ج) سقط  غیر قانونی

گاهی مادر با اراده و قصد خود به صورت عمدی، به دلایل مختلف، درخواست از بین بردن جنین خود را دارد. درحالی که این سقط جنین به هیچ عنوان جنبه درمانی نداشته جان مادر یا جنین در خطر نیست و جنین هم دارای ناهنجاری نمی باشد.

این عمل عمدی شامل استفاده از داروی غیرقانونی و مجاز، وارد کردن ضربه به شکم ،یا استفاده از وسایل و شیوه های پزشکی توسط پزشکان غیر مجاز در حیطه سقط جنین است که در این حالت، سقط جنین اگر عمدی و آگاهانه باشد برای مرتکب عمل مجازات کیفری در نظر گرفته می شود.

روش های نا ایمن و غیر قانونی، اگر توسط افرادی انجام شود که مهارت های لازم را ندارند، یا در محیط های غیر معتبر و غیر تخصصی انجام شوند. “بین 5 تا 13 درصد” از مرگ های مادران را، به‌ ویژه در کشورهای در حال توسعه تشکیل می دهند.

مجازات سقط  غیر قانونی جنین

مجازات سقط جنین برای پزشک، پرستار، ماما یا افرادی که به هر نحوی در این عمل مشارکت داشته باشند یا وسایل سقط را فراهم کنند یا در سقط جنین مباشرت داشته باشند. مطابق ماده 716 قانون مجازات اسلامی به حبس از 2 تا ۵ سال و پرداخت دیه محکوم می‌شوند و برای پزشک و ماما ابطال پروانه مطب را نیز به همراه خواهد داشت.

مواد قانونی در ارتباط  با سقط جنین

1- ماده 717 قانون مجازات اسلامی

هرگاه در اثر جنایت وارد بر مادر، جنین از بین برود، علاوه بر دیه یا ارش جنایت بر مادر، دیه جنین نیز در هر مرحله‌ای از رشد که باشد پرداخت می شود.

2- ماده 718 قانون مجازات اسلامی

هر گاه زنی جنین خود را، در هر مرحله ای که باشد، به عمد، شبه عمد یا خطا از بین ببرد. دیه جنین، حسب مورد توسط مرتکب یا عاقله او پرداخت می شود. تبصره: هرگاه جنینی که بقای آن برای مادر خطر جانی دارد به منظور حفظ نفس مادر سقط شود. دیه ثابت نمی شود.

3- ماده 719 قانون مجازات اسلامی

هر گاه چند جنین در یک رحم باشند سقط هر یک از آنها، دیه جداگانه دارد.

4- ماده 720 قانون مجازات اسلامی

دیه اعضاء و دیگر صدمات وارد بر جنین در مرحله ای که استخوان بندی آن کامل شده ولی روح در آن دمیده نشده است به نسبت دیه جنین در این مرحله محاسبه می گردد. و بعد از دمیده شدن روح، حسب جنسیت جنین، دیه محاسبه می شود و چنانچه بر اثر همان جنایت جنین از بین برود، فقط دیه جنین پرداخت می شود.

5- ماده 721 قانون مجازات اسلامی

هرگاه در اثر جنایت و یا صدمه، چیزی از زن سقط شود که به تشخیص کارشناس مورد وثوق، منشا انسان بودن آن ثابت نگردد، دیه و ارش ندارد لکن اگر در اثر آن، صدمه ای بر مادر وارد گردد. حسب مورد دیه یا ارش تعیین می شود.

مجازات سقط جنین توسط مادر

اگر خود مادر عمدا موجب سقط جنین شود، به پرداخت دیه‌ی جنین محکوم می‌شود. هر کس عالما و عامدا به‌ واسطه‌ی ضرب یا اذیت و آزار زن حامله، موجب سقط جنین وی شود. علاوه بر پرداخت دیه، به تحمل یک تا سه سال حبس محکوم خواهد شد. (ماده‌ی 622 ق.م.ا.)

مجازات سقط جنین توسط پدر

بر اساس قانون مجازات اسلامی چنانچه پدر با علم و آگاهی و قصد، مرتکب فعل یا ترک فعل شود که این مسئله منجر به سقط جنین گردد محکوم به پرداخت دیه جنین و حبس خواهد شد.

چنانچه پدر به صورت غیر عمدی مرتکب این فعل شود صرفا به پرداخت دیه محکوم می گردد مگر اینکه به علت بی احتیاطی در رانندگی و وسایل نقلیه موتوری باشد که در این صورت نیست علاوه بر پرداخت دیه ممکن است به حبس موضوع ماده ۷۱۵ قانون مجازات اسلامی نیز محکوم شود.

سخن پایانی

نرخ سقط جنین در استان های مختلف ایران به طور قابل توجهی متفاوت است.

اما برآوردها شامل 26 سقط مادام العمر به ازای هر زن ایرانی، تخمین زده شده 73000 سقط در سال، 27 سقط در هر 1000 زن و 7.5 سقط در هر 1000 زن متاهل، و 11543 سقط در سال است.

در تهران، پایتخت کشور این آمار به اندازه سایر آمارهای کاملا متفاوت از نظر علمی پذیرفته شده است، و ادعای دیگری که گزارش می دهد سالانه 100000 زن جوان سقط جنین غیرقانونی یا القایی دارند. بنابراین آمار دقیق سقط جنین در ایران ناشناخته است، اما روندهایی در این عمل وجود دارد که به طور گسترده گزارش و تأیید شده است.

نرخ سقط جنین در ایران مورد مناقشه است و بسیاری از نظرسنجی ها در مورد این موضوع بر خلاف داده های سخت، اعداد تخمینی را نشان می دهند. این امر نه تنها به دلیل مشکل ذاتی دسترسی به همه جمعیت‌های ایران است که کشوری متنوع با گروه‌های فقیر و روستایی است، بلکه به دلیل حساسیت موضوع است.

خدمات گروه وکلای حق وران

گروه وکلای حق وران پاسخگوی نیازهای شما در مسائل مختلف حقوقی از قبیل وکیل حقوقی تهران، وکیل کیفری تهران، وکیل سقط جنین و … می باشد. خدمات حق وران به صورت ارائه مشاوره حضوری، تلفنی، آنلاین می باشد.

مشاوره رایگان

اگر به دنبال دریافت اطلاعات بیشتر و پرسش و پاسخ یا وکلای حق وران هستید می توانید از لینک ( مشاوره رایگان) اقدام کنید.

مشاوره حضوری

برای مشاوره حضوری با گروه وکلای حق وران، می توانید با شماره های (۰۲۱۸۸۱۰۹۵۶۰) تماس بگیرید و وقت خود را رزرو کنید.

مشاوره حقوقی تلفنی و آنلاین

سریع ترین و بهترین راهکار برای حل مشکلات حقوقی و گرفتن راهکار مشاوره حقوقی است. تیم ما در طول روزهای کاری آماده پاسخگویی به شماست. با تماس با ما و یا رزرو وقت مشاوره، شما می توانید به صورت مستقیم با یک مشاور حقوقی ارتباط برقرار کنید. برای مشاوره باید از طریق لینک زیر (رزرو مشاور) اقدام به رزرو مشاوره نمایید. پس از پرداخت وجه مشاوره و دریافت شماره تماس وکیل، در اسرع وقت می توانید با وکیل مورد نظر ارتباط برقرار کنید.