تفاوت فسخ و انفساخ در قراردادها

تفاوت فسخ و انفساخ در چیست؟ شما ممکن است این دو عنوان را در قراردادها مشاهده کرده باشید و برایتان جای سوال دارد که این دو به چه معنایی هستند؟ آیا با هم تفاوت دارند؟ اگر تفاوت دارند چه اثری نسبت به قرارداد می گذارند؟

در پاسخ به تمامی این سوالات باید گفت بله این دو عنوان با هم متفاوت هستند. فسخ یعنی آن که یکی از طرفین بنا به خیاری که در عقد لازم دارد می تواند قرارداد را فسخ کند. اما در قراردادی که این نهاد انفساخ وجود دارد به محض وجود عامل انفساخ قرارداد خود به خود از بین می رود و دیگر اراده طرفین در آن دخیل نمی باشد.

اثر هر دو نهاد این است که بعد از به وجود آمدن عامل فسخ یا انفساخ نسبت به آینده کان لم یکن می شود و گویی قراردادی وجود نداشته است. اما قرارداد نسبت به گذشته صحیح می باشد و تمام آثار آن قرارداد در گذشته پابرجاست.

معنای حقوقی فسخ و انفساخ

علی القاعده برای این که ویژگی ها و تفاوت این دو نهاد حقوقی را بهتر درک کنید، باید با معنای این دو آشنا شوید. و سپس تفاوت فسخ و انفساخ را راحت متوجه می شوید.

• فسخ: حسب تعریف قانون و نظر اساتید بزرگ حقوق می توان فسخ را بدین گونه تعریف کرد: انحلال عقد به اراده یکی از طرفین آن عقد می باشد. ماده 186 قانون مدنی بیان می کند: عقد جایز آن است که هر یک از طرفین بتواند هر وقتی بخواهد فسخ کند.
• انفساخ: حسب ماده 954 قانون مدنی: کلیه عقود جائزه به موت احد طرفین منفسخ می شود و همچنین به سفه در مواردی که رشد معتبر است. منظور آن است که عقد خود به خود و بدون اعلام نظر طرفین عقد منحل می شود.

بنابراین می توان گفت فسخ عاملی است که هر یک از طرفین بخواهد می تواند آن را اعمال کند. ولی در انفساخ عامل قهری به نام فوت باعث از بین رفتن قرارداد می شود. بنابراین اراده طرفین در انفساخ دخیل نیست.

تفاوت فسخ و انفساخ

1. در ابتدای امر باید بگوییم که عقود در قانون مدنی به دو بخش تقسیم می شود. عقود یا جایز هستند و یا لازم. عقد جایز عقدی است که هر یک از طرفین هر زمان که بخواهد می تواند آن را بر هم زند و با اراده خود موجب زوال عقد شود. اما در عقود لازم همان طور که از نامش پیداست این عقد دارای لزوم می باشد و نمی توان آن را سر خود و با یک اراده از بین برد مگر این که در آن خیاری به نفع یکی از طرفین یا هر دو آن ها تعبیه شود.
2. دومین تفاوت فسخ و انفساخ در ارادی یا قهری بودن (ارادی نبودن) آن می باشد. فسخ از اراده طرفین به وجود می آید ولی انفساخ اراده افراد دخیل نیست و قهرا باعث زوال عقد می شود. حال این عامل قهری ممکن است به علت موارد قانونی و یا شروط ضمن عقد باشد.
3. سومین تفاوت در این است که حق فسخ تنها در عقود لازم می باشد چرا که در عقود جایز هر زمان که طرفین بخواهند می توانند عقد را بر هم زنند. ولی انفساخ که عامل قهری است در هر دو عقد جایز و لازم مشترک می باشد.

مثال: در قراردادپیش فروش ساختمان فروشنده به خریدار می گوید که اگر من تا تاریخ فروردین 1404 ساختمان را تحویل ندادم تو حق فسخ داری و می توانی به ازای هر ماه 20/000/000 تومان خسارت دریافت کنی. و اگر منِ فروشنده تا شهریور 1404 ساختمان را تحویل ندادم قرارداد حتی بدون یک ساعت تاخیر منفسخ می شود.

در حالت اول شمایی که خریدار هستید می توانید از حق فسخ خود استفاده کنید یا نکنید. اما در حالت دوم قرارداد در طرفه‌العینی از بین می رود حال اراده شما در مورد دوم بلا اثر می باشد.

عامل ایجاد فسخ و انفساخ

مهم ترین تفاوت فسخ و انفساخ در عامل ایجادکننده همان اراده و عدم اراده می باشد. در فسخ طرفین قرارداد از اراده خود استفاده می کنند تا بنا به دلایلی عقد را فسخ کنند. مثلا در قرارداد بیع که عقدی لازم است خریدار ضمن قرارداد شرط می کند تا 15 روز حق فسخ قرارداد را دارد به شرطی که مبیع فلان عیب را داشته باشد. پس اگر پس از عقد قرارداد خریدار تا 15 روز آن عیب را در کالا ببیند این حق را دارد که قرارداد را فسخ کند. دقت داشته باشید که می تواند این کار را بکند. مفهوم مخالف این این است که می تواند با وجود عیب باز هم قرارداد را فسخ نکند.

اما در انفساخ اینگونه نیست. انفساخ عامل قهر و جبر وجود دارد یعنی به محض این که عامل انفساخ به وجود آید قرارداد منفسخ می شود. و دیگر نیازی به اعلام اراده وجود ندارد و قرارداد خود به خود منفسخ می شود. این عامل ممکن است ناشی از اراده طرفین به وجود آید؛ مثلا بگویند اگر فلان امر به وجود آید قارداد منفسخ می شود، ممکن است قانونی باشد.

شما می توانید جهت کسب اطلاعات بیشتر به عناوین ذیل مراجعه فرمایید:

انفساخ مبایعه نامه

انتقال مال در زمان حیات

ابطال رای داور

رأی وحدت رویه شماره۳۱مورخ ۱۳۶۳/۹/۵ هیات عمومی دیوان عالی کشور (تعیین مرجع رسیدگی به دعاوی مربوط به مال غیرمنقول)

تفاوت فسخ و انفساخ از لحاظ آثار

به طور کلی فسخ و انفساخ به لحاظ حقوقی تفاوتی با یکدیگر ندارند. به محض این که عامل فسخ به وجود آید حال چه فسخ در عقد لازم باشد چه انفساخ در عقود جایز و لازم باشد قرارداد نسبت به آتیه بلا اثر می شود.

این نکته را مد نظر قرار دهید که وقتی قراردادی فسخ می شود اثر آن نسبت به آتیه می باشد و ماقبل از آن عامل اثری ندارد و قرارداد صحیح و درست می باشد.

سخن پایانی

همان طور که در ابتدای مقاله اشاره شد این فسخ و انفساخ در ماهیت و آثاری که به وجود می آورد با یکدیگر متفاوت هستند. بیان شد که فسخ در قراردادها و عقود لازم جاریست ولی انفساخ در هر دو قراردادهای عقود جایز و لازم جاریست. تنها تفاوت این دو نهاد در ارادی قهری بودن آن هاست. فسخ عاملی است که اراده در آن دخیل است و شخص می تواند حتی با وجود آن عامل به قرارداد ادامه دهد ولی در انفساخ وقتی عامل ایجاد شود دیگر اختیاری وجود ندارد و قرارداد خود به خودی از بین می رود.

اما آنچه بین این دو وجه اشتراک است این است که باید عامل فسخ یا انفساخ به وجود آید. همچنین اثر این دو نهاد پس از پیدایش نسبت به آینده می باشد و قبل از آن ها قرارداد صحیح و لازم الاجرا است.

خدمات گروه وکلای حق وران

گروه وکلای حق وران پاسخگوی نیازهای شما در مسائل مختلف حقوقی از قبیل وکیل حقوقی تهران، وکیل جعل و … می باشد. خدمات حق وران به صورت ارائه مشاوره حضوری، تلفنی، آنلاین می باشد.

مشاوره رایگان

اگر به دنبال دریافت اطلاعات بیشتر و پرسش و پاسخ یا وکلای حق وران هستید می توانید از لینک ( مشاوره رایگان) اقدام کنید.

مشاوره حضوری

برای مشاوره حضوری با گروه وکلای حق وران، می توانید با شماره های (۰۲۱۸۸۱۰۹۵۶۰) تماس بگیرید و وقت خود را رزرو کنید.

مشاوره حقوقی تلفنی و آنلاین

سریع ترین و بهترین راهکار برای حل مشکلات حقوقی و گرفتن راهکار مشاوره حقوقی است. تیم ما در طول روزهای کاری آماده پاسخگویی به شماست. با تماس با ما و یا رزرو وقت مشاوره، شما می توانید به صورت مستقیم با یک مشاور حقوقی ارتباط برقرار کنید. برای مشاوره باید از طریق لینک زیر (رزرو مشاور) اقدام به رزرو مشاوره نمایید. پس از پرداخت وجه مشاوره و دریافت شماره تماس وکیل، در اسرع وقت می توانید با وکیل مورد نظر ارتباط برقرار کنید.